Gaan naar de expositie ‘Rehab’? Nee, nee, nee

Tentoonstelling: Rehab, t/m 9 maart in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, Rozenstraat 59, Amsterdam. Di-zo 11-17u. Inl.: 020 4220471 / www.smba.nl

Meer dan aan nog meer bedrijfsterreinen heeft Nederland behoefte aan goede ideeën over wonen en werken, van een conceptueel architect. Conceptuele kunst heeft in de jaren zestig veel voor de beeldende kunst betekend. Maar wat heb je aan conceptuele vormgeving?

Op veel plekken worden vormgevers gestimuleerd om boven alles na te denken over communicatie. Communicatie gaat over ons wereldbeeld, over hoe mensen kijken, hoe wij media gebruiken en hoe media ons bespelen. In die lijn past de tentoonstelling Rehab, bedacht door de vormgevers Ben Laloua en Pascal Didier. „Als grafisch ontwerpers voelen zij de behoefte om het mediaspektakel te analyseren en met de elementen die daaruit voortvloeien, te becommentariëren”, zegt de tentoonstellingsfolder.

De snelle hippe titel – ‘rehab’ staat voor afkickkliniek zowel als rehabilitatie – verwijst naar de roddelpers. Britney Spears, Paris Hilton, Pete Doherty. In de tentoonstelling figureren deze gevallen sterren in drie muurschilderingen en in een boek vol nagetekende paparazzifoto’s. De inwisselbaarheid van deze beelden benadrukt de leegte van de rioolpers, wat ook moet blijken uit twee vitrines met tijdschriftenknipsels in de tentoonstellingsruimte. Tot slot bevat de tentoonstelling werk van beeldend kunstenaars Christian Jankowski en Meiro Koizumi, die op uitnodiging van Laloua en Didier respectievelijk een fotoserie en een film over schaamte exposeren.

Het is een karige tentoonstelling die niet erg prikkelt. Het probleem dat je vaak ziet bij vormgevers die communicatie becommentariëren, is dat ze zich presenteren zich in een kunstniche, voor de happy few. Ver van het mediaspektakel en massapubliek dat ze bekritiseren. Zodoende heeft hun werk geen invloed. En het gedraagt zich misschien als kunst, maar is het niet. Communicatief is het een doodlopend pad. Ook Rehab heeft dat probleem. De drie posterontwerpen die ook in abri’s zijn te zien, zijn een bewerking van archetypen uit de media. Je herkent een reporter met microfoon en een soort sudoku, de rest is wat vager. Laloua en Didier willen hiermee stereotype, geconstrueerde mediabeelden bekritiseren. Maar het is te subtiel om als poster in de mediadrukte van de straat te functioneren. Passanten zullen op zijn best denken ‘zal wel kunst zijn.’ En posters over communicatie die zelf niet communiceren, slaan de plank mis.

Ooit begonnen nieuwe ideeën over vormgeving en communicatie wel in de kunstwereld. Dat was vorige eeuw, toen experimentele kunstenaars hun tijd vooruit waren. Nu komen nieuwe concepten uit het bedrijfsleven en de reclamewereld, van economen en communicatiespecialisten. Toch is inhoud, concept, de drijfveer van presentaties zoals Rehab. En omdat de vorm niet zo spreekt, staat die inhoud in een begeleidende folder uitgewerkt: dat breaking news weinig nieuws vertelt. Dat roddelbladen smoezelige straatfotografie en suggestieve koppen bevatten. Dat echt en nep er inwisselbaar zijn. Dat alle roddelpers op elkaar lijkt en dat roddelpers beschamend is. Tja. Als dit de hele conceptuele boodschap is, dan is het woord ‘beschamend’ inderdaad op zijn plek.