Door administratieve pesterijen kan de overheid bezuinigen op de thuiszorg

Zolang de overheid niet durft te kiezen houden wachtlijsten en bureaucratie de vraag in toom, ontdekt Maarten Huygen.

Overheden zijn ook weleens verstandig. Dat geldt voor de gemeente Eindhoven, die nu eens niet een revolutie in de thuiszorg heeft uitgeroepen maar deze in tact heeft gelaten. Sinds ruim een jaar hebben de gemeenten de regie over het huishoudelijke werk voor hulpbehoevenden. Ze doen het voortaan zelf. Eindhoven heeft die opdracht aanbesteed. Acht zorgorganisaties voldoen aan de criteria. Tot een bepaald aantal uren hebben ze een leveringsplicht en er wordt elke maand achteraf afgerekend. Het oude tarief is in stand gebleven, dus de hulpen krijgen hetzelfde betaald als vroeger.

Er is genoeg huishoudelijke zorg in Eindhoven. Alleenstaande moeder Tamira Tummers vertelde mij hoe snel ze tijdelijke hulp kreeg na een operatie aan haar rug in Maastricht waar ze longschade bij opliep. In Maastricht waren ze verbaasd hoe snel Tummers het in Eindhoven voor elkaar kreeg. Ze hoefde alleen het indicatieorgaan te bellen. Tussen de acht dienstdoende Eindhovense thuiszorginstellingen was er wel een te vinden die nog ruimte had. „Maastrichtse patiënten lopen hopeloos vast”, zei ze. Daar zijn wel wachtlijsten, werd haar verteld.

Het Eindhovense systeem lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Alleen in Zeeland doen ze het op dezelfde manier. Onder kenners heet het ook het Zeeuwse model. De meeste gemeenten namen de omslachtige weg en kozen na een uitvoerige aanbestedingsprocedure de goedkoopste inschrijving. Niks marktwerking voor de cliënten, maar grootscheepse reorganisaties. Alfahulpen werden overgeplaatst naar het winnende bedrijf of gingen uit dienst. De lage inschrijving moet ergens worden gecompenseerd. De lonen gingen omlaag of het zorgbedrijf moest interen op het eigen vermogen. Cliënten worden doorgaans door veel verschillende personen gewassen.

Vorige week werd bekend dat de gemeenten 200 miljoen euro van het geld dat hun voor de thuiszorg is toegekend, hebben opgepot. Geen wonder, want het moest zo goedkoop mogelijk. Veel hulpen willen niet meer werken voor het lagere loon. Kindercrèches zijn leuker en betalen beter. Voor de niet-aangeboden thuiszorg hoeft de gemeente ook niet te betalen. Op is op. Er komt dan een wachtlijst en daarmee is de gemeente goedkoper uit dan Eindhoven. Een oplossing is het niet.

Bureaucratisering bespaart de overheid geld. Een belangrijke les, die ook bij andere zorginstellingen wordt toegepast. De overheid hoeft niet te beslissen of al die gratis of slechts gedeeltelijk betaalde voorzieningen wel te handhaven zijn nu de gevolgen van de vergrijzing merkbaarder worden. Het stelsel ontspoort vanzelf. De volksverzekering AWBZ staat op springen. De vraag explodeert, maar de overheid kiest niet. Moet de verzekering wel voor een brommobiel betalen? Lijkt me niet. Maar de rede is zoek. Er ontstond een nationale opstand toen werd gesuggereerd om de rollator uit de volksverzekering te halen. Moeten de klanten alles zelf kiezen, ongeacht de kosten? Is een verzorgingshuis niet efficiënter dan verspreid wonende bejaarden? Als we de lijn van de SP volgen, die een filmpje vertoonde van een kerngezonde oude dame die zichzelf uitkleedt, is er over twintig jaar nog maar weinig economische activiteit. Dan verzorgt de ene helft van Nederland de andere.

Het voorlopige gevolg van de besluiteloosheid bij de overspannen vraag is dat alleen het aantal administrateurs groeit. Een zich jaarlijks vernieuwende alfabetsoep van afkortingen, van NZA tot CAK tot HKZ. Kinderen of vrienden van ouderen die dementeren of een plotselinge beroerte krijgen, zijn weken aan het bellen en organiseren. Wie de bureaucratie wil ontlopen, kan beter zelf alles betalen.

De volksverzekering voor de bijzondere ziektekosten AWBZ die verpleging en begeleiding van patiënten moet organiseren, maakt het bonter dan de gemeenten. De kleine Eindhovense zorgstichting De Sleutel, een soort uitzendbureau, heeft daarom per 1 januari alle contracten voor de verpleegzorg van de AWBZ opgezegd. Het kost alleen al 24.000 euro om aan alle eisen te voldoen. Jaarverslaglegging, certificering, kwaliteitsmeting, boekhouding, kwaliteitsjaarrapport, vierwekelijkse declaratiestaten, cliënttevredenheidsonderzoek. Als er een ziekenhuis belt met een aanvraag voor AWBZ-hulp verwijst de directeur, Gerard Blokdijk (51), naar grotere organisaties. Maar die hebben ook geen ruimte meer. Twaalf jaar geleden begon Blokdijk met zijn bedrijf omdat hij als verpleegkundige van dichtbij de schade zag van slechte informatieoverdracht. In zijn kleinschalige bedrijf is dat geen probleem meer. Blokdijk verschuilt zich niet achter 0900 maar neemt zelf de telefoon aan en weet veel van de 180 cliënten die hij bedient. Maar het AWBZ-stelsel is niet op kleine bedrijven ingericht.

In zijn kleine kantoor onder een nieuw Eindhovens rijtjeshuis bladeren we door de dikke ordners. Europese aanbestedingen van 120 pagina’s. Wie het precies gecontracteerde aantal uren niet haalt, moet het uitgekeerde geld achteraf terugbetalen. Maar het is ook mogelijk dat er te hard moet worden gewerkt voor patiënten aan wie hulp is toegewezen. De AWBZ zou die extra uren moeten vergoeden, maar heeft het geld vaak niet.

Blokdijk laat mij een brief zien uit Limburg, de meest vergrijsde en hulpbehoevende provincie van Nederland. Een Heerlense stichting vraagt of het ongebruikte uren van andere thuiszorgers kan overnemen. Maar zo gemakkelijk is dat niet. Veel andere bedrijven zitten ook aan hun plafond. Het is helemaal niet de bedoeling dat iedereen zorg krijgt die daar recht op heeft.

Het zorgkantoor voor de regio Zuidwest-Brabant smeekt Den Haag om geld. De uitgetrokken 633 miljoen euro zijn niet genoeg voor een jaar. Alleen al het bedrag van de aanvragen om persoonsgebonden budgetten voor zorg groeit met één miljoen euro per week. Maar het blijft stil in Den Haag. De ‘knelpuntenprocedure’ voor tekorten is zo ingewikkeld gemaakt dat die niets oplevert.

Nederland lost alles op met afkortingen. Het wachten is op het advies van de SER over de AWBZ. Zal de overheid durven te snoeien of worden er alleen weer nieuwe afkortingen bedacht?