De lezer schrijft over verklappen van de plot in een recensie

Met verwondering heb ik de kritiek gelezen van Paradiso van Kees van Beijnum (Boeken, 1 februari).

Het ontgaat mij wat de zin is van het volledig weggeven van de clou van een verhaal/roman dat het juist van de spanning over een onbekende afloop moet hebben. Ik ben momenteel tot halverwege het boek gevorderd; door het lezen van de kritiek heeft u in één klap elke mogelijkheid om nog verrast te worden door het verdere verloop vakkundig geëlimineerd.

Paul van Oortmerssen

De krant antwoordt

Het is een dilemma waarvan iedere recensent van boeken, maar bijvoorbeeld ook van films, zich bewust is: in principe verklap je niet de plot, maar soms moet het.

We doen het nooit lichtvaardig en als het niet hoeft, doen we het niet. Zo stond er afgelopen dinsdag in een artikel over de eerste aflevering van de televisieserie ‘Roes’: „Hier de afloop verklappen is niet aardig tegenover degenen die vanavond zelf willen kijken.”

Maar dat was geen recensie en een recensie hoort te voorzien in een analyse. Juist voor die analyse kan het essentieel zijn om het verhaal (deels) te onthullen of zelfs de ontknoping te vertellen. Je kunt immers soms niet beargumenteren waarom een boek of film slecht is zonder (een deel van) de clou weg te geven.

Soms ook is het boek zo weinig omvangrijk, dat de recensent er niet aan ontkomt om het verhaal te vertellen. Zoals bij Tim Krabbés, Een gelukkige dag voor de ezel, dat 6.000 woorden telt. Ook als de recensent constateert dat de plot niet deugt, dan zal hij of zij die bewering toch echt moeten staven met die zwakke plot.

In het geval dat de lezer aanhaalt was de kritiek van de recensent dat het jammer is dat de geheimzinnigheid uit het begin van het boek vervliegt. Dat dwong hem om te melden waar dat uit blijkt, namelijk: verdwenen vrouw keert terug, raadsel opgelost. Als de recensent dit had weggelaten, was onhelder gebleven waaruit het geheimzinnige uit het begin bestond. Overigens, vlak na de helft van het boek verklapt Van Beijnum ook zelf de plot (vrouw-keert- terug) en gaat daarna over tot het verklaren van het waarom.

Soms ook lijkt het maar alsof de plot wordt weergegeven doordat de recensent inzoomt op een onderdeel van het boek of de film. In het geval dat de lezer aanhaalt, betrof het echter een centrale plot die nodig was voor de kritiek. Het is jammer, dat daarmee zijn leesplezier is bedorven en misschien ook dat van anderen. Sommige buitenlandse kranten en websites hanteren een zogenoemde ‘spoiler’ – een waarschuwing: in de volgende alinea wordt iets essentieels weggegeven. Dat is iets wat we zouden kunnen overwegen.

Anderzijds, als een boek of film niet meer de moeite waard zou zijn zodra de plot is onthuld, is het geen goed boek. Als de frappe essentieel is voor het kunstwerk, dan is het geen sterk kunstwerk.

Birgit Donker Hoofdredacteur

Reacties nrc.nl/lezerschrijftNieuwe kwesties lezerschrijft@nrc.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Tim Krabbé

In de rubriek De krant schrijft (16 & 17 februari, pagina 16) wordt verwezen naar Een gelukkige dag voor de ezel , een novelle van Tim Krabbé, die „6.000 woorden telt.” Krabbés novelle heet Een goede dag voor de ezel . Hij telt 24.000 woorden.