Brug te ver

Scholen voor havo en vwo in de gemeente Utrecht hebben te kampen met leegloop als gevolg van de witte vlucht naar scholen in de omringende gemeenten zoals Bilthoven, Zeist en Nieuwegein. Om die vlucht een halt toe te roepen werden in de eigen stad een technasium en een op het nieuwe leren geënte school opgericht. Daarnaast werd er een convenant gesloten met de Provincie waarbij de scholen in de omliggende gemeenten beloofden niet verder uit te breiden. Ook zouden zij plaatsen inruimen voor Utrechtse allochtone leerlingen.

Ondanks deze maatregelen blijkt de vlucht de afgelopen jaren alleen nog maar te zijn toegenomen. Ouders laten zich blijkbaar niet dwingen en hebben uiteindelijk het laatste woord bij de keuze van een school. Gemeente en provincie hebben geprobeerd hun dat laatste woord te ontnemen, maar de ouders hebben dat dus niet laten gebeuren. Voor wat betreft het principe van de vrijheid van schoolkeuze vind ik dit een verheugende ontwikkeling, maar om een heel andere reden vind ik het een heel slechte.

Dat de scholen in de stad Utrecht bij veel hoog opgeleide ouders weinig populair zijn, komt niet doordat zij per definitie stadsscholen mijden. In Amsterdam bijvoorbeeld is helemaal geen sprake van een vlucht naar omliggende plaatsen als Amstelveen of Hoofddorp. Eerder is sprake van het tegendeel. De stroom gaat vooral in omgekeerde richting. Als de Utrechtse bestuurders hadden willen onderzoeken hoe hun scholieren binnen de eigen stadspoorten te houden, hadden ze een werkbezoek aan de hoofdstad moeten brengen. Daar hadden ze dan gezien dat het de relatief kleinschalige en vaak zeer traditionele scholen zijn die de toeloop niet aankunnen. Niet fraai gelegen in de bossen, ook niet nieuwerwets met technasium of nieuw leren.

De gemeente Utrecht en de Provincie hadden beloofd te stimuleren dat niet alleen witte, maar ook allochtone leerlingen naar de scholen in de omringende gemeenten zouden gaan. Dat is niet gelukt. Logisch: zoals je de witte vlucht niet kunt verbieden, zo kun je in dit land met zijn behartigenswaardige vrije schoolkeuze een zwart gekleurde vlucht niet afdwingen. Maar er moet in Utrecht wel iets gebeuren. De stad heeft namelijk alle reden bezorgd te zijn over het scholingsniveau van haar bevolking. Omdat vooral de hoger opgeleiden gebruik maken van het scholingsaanbod in de omringende gemeenten bedraagt het percentage Utrechtse jongeren dat een vwo-diploma behaalt slechts 10,2 tegenover bijvoorbeeld 12,6 in Amsterdam. Die diploma’s behalen ze niet alleen grotendeels op scholen buiten de eigen gemeente, daarnaast is opvallend dat dit in Utrecht ook relatief vaak gebeurt bij privéscholen.

Ervan uitgaande dat de inwoners van Utrecht niet veel dommer zijn dan die van Amsterdam en dat Utrecht ook niet meer scholieren telt met de handicap van een allochtone achtergrond, kun je uit deze cijfers concluderen dat in Utrecht veel intellectueel potentieel ongebruikt blijft. Dat potentieel vind je vooral bij het lager opgeleide deel van de bevolking, vaak met een allochtone achtergrond. Die jongeren, zo is gebleken, gaan niet naar een school in Zeist of Bilthoven, ook niet als ze goed kunnen leren. Logisch, zo’n school staat wel erg ver af van de wereld waarin zij opgroeien. Een gewone, degelijke vwo-school, gesitueerd in de stad die ze kennen, maar bevolkt door leerlingen uit een vaak heel ander milieu is voor deze leerlingen al vreemd genoeg. Met zijn modieuze scholenaanbod doet Utrecht vooral een appèl op de leerlingen die vluchten. Als ik Utrecht was, zou ik me richten op de leerlingen voor wie Zeist of Bilthoven een brug te ver is.

Leo Prick

lgm.prick@worldonline.nl