Vlag, matras en doorbijten

De Nederlandse vlag met tanden in plaats van een witte strook. Moeten we van ons afbijten?

In De Publieke Zaak van de Grafisch Ontwerper staat een afbeelding van de Nederlandse vlag met een reeks tanden in plaats van een witte baan. Jochem Ruijgrok, de ontwerper van deze nieuwe vlag, meent dat ons land vaak gedomineerd wordt door de Europese politiek, maar dat het best iets trotser op zichzelf mag zijn en van zich af mag bijten. Als titel koos hij ‘Hier waken de Nederlanders’, „als referentie aan het bekende bordje met herdershond ‘Hier waak ik’. De tanden zijn overigens van mijn vriendin.”

De getande Nederlandse vlag met de opmerking ‘van je afbijten’ is multi-interpretabel: we zouden ons vaker moeten verdedigen maar waarom of waartegen? Moet je je tot de tanden toe wapenen tegen de vijand – wie dat ook mag zijn? En het principe hanteren: oog om oog, tand om tand? Of sta je met je mond vol tanden als je geconfronteerd wordt met hedendaags nationalisme?

Kort nadat ik de vlag gezien had kwam mij een ander plaatje onder ogen, van de kunstenaar Juan Lucas Botella. Al jaren neemt hij foto’s van mensen met afwijkende gebitten waar hij animaties en korte filmpjes mee maakt. Onlangs was hij uitgenodigd in Lefkosa op Cyprus, waar een groep kunstenaars werk maakte voor een expositie. Botella nam een matras, zo’n geelachtig schuimrubber ding, en sneed daar in reliëf een gebit uit. Hij hing het object, bijna twee meter groot, als een vlag boven de entree van het museum. Ook hij wilde zijn tanden laten zien. Nu is Botella een Spanjaard die in Turkije woont en in Madrid en Berlijn gestudeerd heeft. Ik heb hem niet naar zijn politieke opvatting kunnen vragen, al is het wel kenmerkend dat hij een afgedankte matras gebruikt. Wat voor de droom en liefde bedoeld is, wordt omgebouwd tot een schuimrubberen lach.

Zowel op de Nederlandse vlag als op de matras zijn de tanden regelmatig en groot. De twee werken samen herinneren aan oorlog en seks, en wat je allemaal voor de kiezen kunt krijgen.