Verwar xenofobie niet met religiekritiek

Zeggen dat ons pleidooi ingaat tegen democratische waarden, komt voort uit vooroordelen, zegt een van de vijf auteurs Shervin Nekuee in reactie op Frank Ankersmit.

Het pleidooi van vijf moslims aan het adres van de politiek om stelling te nemen tegen Wilders, toont dat zij nog vreemd tegenover elementaire waarden van de democratie staan. Dit schreef Frank Ankersmit op 11 februari in deze krant in reactie op ons artikel.

Helaas trapt Ankersmit in de val van vooroordelen en verwart hij de xenofobische politiek met religiekritiek. Vooroordelen zijn bijzonder hardnekkig, ze kunnen de menselijke waarneming sterk beïnvloeden.

Wij hebben de premier van dit land uitgedaagd om eindelijk eens moreel en politiek leiderschap te tonen tegenover een radicaal islamofobisch politieke retoriek. „Niet door uitingen te verbieden, maar door een politiek standpunt in te nemen”, zeggen we er nadrukkelijk bij.

Ankersmit gaat als een Spaanse stier op de rode lap af: onze oriëntaalse achternamen en het feit dat we ons niet schamen voor onze islamitische achtergrond. Dat laatste is kennelijk al voldoende reden om te claimen dat wij de centrale plek van vrijheid van meningsuiting in democratische samenleving niet onderschrijven, nee erger nog, dat we het niet snappen. Moslim-zijn is in zijn ogen wezensvreemd van democraat zijn.

En als mensen met zulke namen ervoor pleiten om politiek leiderschap te tonen tegen xenofobie, dan zou het zeker gaan om verbieden, opsluiten en zweepslagen? Gaat ons pleidooi soms in tegen de elementaire waarden van democratie? Dat zou je toch werkelijk niet uit onze tekst kunnen afleiden. Of is het onze moslimachtergrond die letters deed dansen voor zijn ogen?

Het zijn niet alleen de vooroordelen van Ankersmit die zijn waarneming ernstig vertroebelen. Hij en helaas veel Nederlandse intellectuelen met hem, verwarren de tirade van Wilders tegen de islam met een zuivere ‘religiekritiek’. Wilders’ populariteit en het feit dat hij razendsnel aan aanhang wint, is wel te verklaren. Hij zoekt de oorzaak van de onvrede van het volk buiten zichzelf en buiten alles wat voor Nederland staat. Hij zoekt het bij de moslims.

Ik ben niet blind voor de moeizame integratie van een deel van de moslimimmigranten, noch voor de eigen verantwoordelijkheid van deze immigranten hierin. Ik ben ook helemaal niet zielig en ik vind dat migranten niet zielig moeten doen. Ze moeten niet zo gauw beledigd zijn als er debat is over hun plek in deze samenleving, wie ook het debat aanzet en op welke manier het ook wordt geformuleerd. Zie ook mijn bijdrage over de dubbele paspoorten van bewindslieden van een jaar geleden met de veelzeggende titel ‘Wilders heeft een punt’.

Maar in Nederland is op dit moment sprake van een buitenproportioneel negatieve obsessie met islam en een enorme populariteit van alles en iedereen die op moslims afgeeft. Dat heeft Wilders goed gezien en hij weet hier voortvarend politieke munt uit te slaan.

Dit proces noemen wij in de sociale wetenschappen het zondebokmechanisme. In de loop van de geschiedenis is dit mechanisme een regelmatig bewandeld pad van populistische politici in tijden van grote maatschappelijke veranderingen, die veel onzekerheid en kwetsbaarheid en dus frustratie bij het volk oproepen.

Wilders weet de frustratie in de polder te richten tegen die ‘wezensvreemde elementen’ in de Nederlandse samenleving, de moslims. Een beetje politicus met geweten zou tegen de zondebokretoriek een flink weerwoord geven en een beetje intellectueel zou de schijnargumenten van de zondebok de nek om willen draaien. Ankersmit zou Wilders en de zijnen moeten kunnen doorzien.

Shervin Nekuee is socioloog en publicist.

Het artikel van Ankersmit is na te lezen op nrc.nl/opinie