Kleine tijdmachines

Night Mail (1936).

Regie: Harry Watt en Basil Wright

€ 23,99

Hij kwam in een echte envelop. Met een stickertje erop van The Royal Mail. Met dvd’s die je in het buitenland bestelt gebeurt dat soms nog. Al zal het als de voortekenen niet bedriegen niet lang meer duren voordat films, net als brieven in email, in betaalde downloads ook hun digitale equivalent hebben gevonden. Misschien dat het daarom extra opviel dat de dvd van Night Mail niet alleen met de night mail, maar ook met air mail en daarna met de bicycle mail van de postbode gekomen was. Misschien dat daarom dat stickertje er extra koninklijk uitzag. Misschien dat daarom ook het kijken naar wat ongetwijfeld de beroemdste Engelse documentaire is zo weemoedig maakt.

Night Mail (1936) geldt tegenwoordig als het startpunt én hoogtepunt van de Britse documentaireschool rondom filmmaker-pionier-theoreticus en initiatiefnemer van het project John Grierson. Maar hij begon bescheiden, als een bedrijfsfilm voor de Engelse posterijen om z’n personeel te laten zien dat de nachttrein van Londen naar Glasgow tot een rijdend postkantoor was omgebouwd. Zonder te stoppen konden er onderweg postzakken aan boord worden gehesen en zendingen afgeleverd. Achteraf bezien is het ongelooflijk hoeveel grote namen aan die 25 minuten durende film hebben meegewerkt: als producent-regisseurs staan Harry Watt en Basil Wright geboekstaafd. De dichter W.H. Auden tekende voor het scenario (en vooral voor het hypnotiserende gedicht dat de tweede helft van de film doet uitlopen op een expressionistische rap avant la lettre: „This is the Night Mail crossing the border, / Bringing the cheque and the postal order, / Letters for the rich, letters for the poor, / The shop at the corner and the girl next door.”). Soms wordt Auden ook als co-regisseur en zelfs cameraman genoemd en als Benjamin Britten de muziek niet had gecomponeerd (inclusief het orchestreren van het beuken en bonken van de wielen op de rails) dan had hij daar ook nog wel voor mogen tekenen, want zijn gedicht volgt muzikaal de cadans van beeld en geluid.

De Collector’s Edition die nu van de film is uitgekomen is overladen met extra’s, vooral in de vorm van vergelijkbare filmpjes, zoals The Way to the Sea (weer met tekst van Auden en muziek van Britten), Spotlicht on the Night Mail en Thirteen Million Letters. Het zijn allemaal kleine tijdmachines. Maar met de flair van Charlie Chaplins Modern Times. Grappig en tragisch tegelijk. Dat wordt misschien nog wel het meeste duidelijk in Night Mail 2, een echte remake uit 1987, die laat zien hoe de posterijen in die vijftig jaar veranderd zijn, en vooral verder geprofessionaliseerd. Mensenwerk is vervangen door hijskraantjes, lopende banden, handige onbemande minitreintjes in de tunnels onder Londen. Nooit werd er zoveel post verwerkt. Maar toen zou het nog maar vijf jaar duren voordat iedereen begon te e-mailen. Tijd voor Night Mail 3.