Waar komt het symkortbool van het hart vandaan?

Rond Valentijnsdag zijn de winkels gevuld met hartjes. „Van kitcherige beeldjes tot heuse hartjesleggings”, mailt Lisanne van der Drift uit Amsterdam. ,,Waar komt dit symbool eigenlijk vandaan?’’

,,Het symbool van het rode hartje zoals wij dat kennen, stamt uit de Middeleeuwen”, vertelt Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur. ,,Maar de onderkant was rond in plaats van met een spitse punt.’’

In de Middeleeuwen was het hart met name een literair symbool voor de liefde voor God en voor de liefde tussen man en vrouw, aldus Strouken: ,,In de veertiende eeuw zijn harten voor het eerst veel te zien op afbeeldingen, bijvoorbeeld met Jezus en Maria. Het hart wordt dan op verschillende manieren afgebeeld, zoals met een zwaard erdoor. Het hart stond in die tijd ook al op speelkaarten afgebeeld.”

Naar anatomisch voorbeeld werd het hart vanaf de zestiende eeuw door schilders als Leonardo da Vinci en Vesalius afgebeeld met een spitse punt aan de onderkant. Strouken: „Maar dan wel een beetje krom van onderen.”

Zo’n hart met een schuin puntje is inderdaad een vereenvoudigde weergave van het menselijk hart, bevestigt hartchirurg Mark La Meir van het academisch ziekenhuis Maastricht: ,,Het hartzakje om het hart geeft het hart een kanteling naar links, waardoor de hartpunt aan de onderkant ook naar links buigt. De inkeping aan de bovenkant van het hart bevindt zich tussen het hartoortje, ook wel voorkamer genoemd, aan de rechter zijde (voor de kijker links, red.) en de grote vaten aan de linker zijde (voor de kijker rechts).”

Het was de non Maria Margaretha Alacoque die in 1675 het visioen kreeg om een feestdag voor het Heilig Hart van Jezus in te stellen. In 1856 schreef Paus Pius IX het Heilig Hartfeest voor heel de kerk voor; de viering is meestal in juni. Op Valentijnsdag, vandaag, vragen verliefde stellen traditioneel bescherming aan de heilige Sint-Valentinus († 269 na Chr.). Strouken: „Eigenlijk kunnen we dus twee dagen de liefde vieren.”

Annet Strietman