VS tegen verdrag ruimtewapens

Nieuwsanalyse

Over het militaire belang van de ruimte zijn alle landen het eens. Maar over de vraag of wapens in de ruimte verboden moeten worden bestaat onenigheid.

Het voorstel van Rusland en China voor een verdrag dat alle soorten wapens in de ruimte verbiedt, kan de impasse doorbreken waarin de Ontwapeningsconferentie van de Verenigde Naties in Genève is beland. Dat zeggen waarnemers die de besprekingen binnen de VN-organisatie volgen.

Maar de Verenigde Staten hebben al afwijzend gereageerd op het voorstel, dat de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov dinsdag in Genève presenteerde. Het Witte Huis liet weten gekant te zijn tegen elk verdrag dat „de toegang tot of het gebruik van de ruimte verbiedt of beperkt”. Bovendien is naleving van zo’n verdrag tegen ruimtewapens niet af te dwingen, aldus Washington, en kan ieder object in de ruimte een wapen worden wanneer het in botsing komt met een ander object.

De Amerikaanse reactie is net zo min een verrassing als het voorstel van de Russen en de Chinezen, die al jaren waarschuwen voor een wapenwedloop in de ruimte. In de Algemene Vergadering van de VN in New York worden elk jaar resoluties aangenomen die oproepen tot wapenbeheersing in de ruimte. De laatste paar jaar hebben de VS steeds tegen gestemd.

Maar ook al maakt het concrete voorstel dat Rusland en China nu hebben ingediend weinig kans te worden aangenomen, zegt Michael Krepon van de onafhankelijke Amerikaanse denktank Henry Stimson Center, „als het een discussie losmaakt over veiligheid in de ruimte is het toch nuttig”.

Waar de meeste landen zich zorgen over maken, Rusland en China voorop, is dat veel satellieten die voor civiele doeleinden gebruikt worden, ook militair ingezet kunnen worden, zegt Patrick McCar-thy, directeur van Geneva Forum, een denktank gespecialiseerd in ontwapening, vrede en veiligheid.

„De VS hebben evenveel satellieten in de ruimte als alle andere landen bij elkaar”, zegt McCarthy. „Het gaat vooral om satellieten voor niet-militair gebruik. Maar het zijn vaak zogenoemde dual-use satellieten, in de ruimte gebracht door Defensie – zoals het navigatiesysteem GPS, dat kruisraketten kan geleiden. ”

Het militaire belang van de ruimte is algemeen geaccepteerd. Maar het stationeren van wapens in de ruimte is dat niet, en daarom willen veel landen er afspraken over maken.

Een groot probleem daarbij is dat in de ruimte alles een wapen kan zijn, zelfs een knikker bij wijze van spreken. De Amerikanen zeggen: een verdrag heeft geen zin, wat je nodig hebt zijn vertrouwen (in elkaars goede bedoelingen) en goede wil. Daarover zegt Washington wel te willen praten.

„Maar de regering-Bush zal niets doen wat haar militaire flexibiliteit in de ruimte beperkt”, zegt Krepon van het Stimson Center. „En ik denk dat ook de volgende regering, wie er ook president wordt, geen enkel enthousiasme zal kunnen opbrengen voor het plan van Rusland en China.”

Hij wijst op „twee grote gaten” in het ontwerpverdrag van Rusland en China. Het richt zich alleen tegen materieel dat speciaal bedoeld is als wapen. En het verbiedt wapens in de ruimte, maar laat wapens die satellieten kunnen aanvallen vanaf land, vanuit zee of uit de lucht buiten beschouwing. En dat wapens vanaf de grond heel effectief kunnen zijn tegen satellieten heeft China begin vorig jaar nog eens bewezen, door als oefening een eigen afgedankte weersatelliet uit de lucht te schieten.

De Ontwapeningsconferentie in Genève zit al tien jaar muurvast. Vrijwel alle landen willen nu op verzoek van de VS onderhandelen over een verdrag dat het maken van splijtstof (voor de productie van kernwapens) verbiedt, en tegelijk gaan praten (niet onderhandelen) over de ruimte.

Maar Pakistan houdt dat tegen. Het voorstel van Rusland en China kan een impuls zijn voor het vlottrekken van de besprekingen. „Maar het kan ook blijken een stunt te zijn”, zegt Krepon, „waarmee Rusland en China alleen goede sier willen maken.”