Vrouwe Justitia raakt in Turkije vaak de weg kwijt

Gelijk hebben is een ding, gelijk krijgen een heel ander. Dat geldt volop voor wie in Turkije gelijk wil krijgen door een proces te beginnen.

De laatste weken denk ik iedere dag aan mijn huisbaas: haat ik hem of moet ik hem juist dankbaar zijn? Af en toe voel ik alleen maar afkeer omdat hij een soort Turkse variant is van Scrooge maar dan zonder de transformatie die het personage van Dickens van een vrek tot een universele mensenvriend maakte.

Mijn huisbaas heeft de laatste weken alles uit de kast gehaald om mij een onwettige huurverhoging te laten betalen. Onwettig, zult u zeggen: kun je dan geen proces tegen hem aanspannen? En daar begint mijn dankbaarheid: de laatste weken heb ik aan den lijve ondervonden dat Turkije nog lang geen rechtsstaat is. Ik zou een proces kunnen beginnen maar het is lang niet zeker dat ik dat zal winnen. Mijn huisbaas heeft mij laten zien hoeveel er in dit land nog moet veranderen voordat het klaar is voor de Europese Unie.

Ik woon in het hart van Istanbul bij Taksim. Ooit denderden er bussen door mijn straat en was het er vol met zakkenrollers die, na een dag van dieverij, uitgeput de dolmus instapten om naar huis te gaan. Enige jaren geleden besloot de gemeente om deze achterbuurt, want dat was het, af te sluiten voor verkeer. En ziedaar, de buurt begon te bloeien: hotels schoten als paddestoelen uit de grond, panden stegen in waarde.

Mijn huisbaas wilde mede daarom de huur met zo’n 40 procent verhogen. In Turkije mag dat niet omdat de overheid een percentage heeft vastgesteld voor de huurverhoging en dat is echt geen 40 procent. Toen ik op de wet wees, raakte mijn huisbaas (die voor hij met pensioen ging een hoge functie had bij de politie in Istanbul) in een zware crisis. „Ik doe wat ik wil”, liet hij via zijn assistent weten. „Het pand is van mij.”

Zijn assistent ging verder. Hij liet weten, naar eigen zeggen met instemming van mijn huisbaas, dat hij een neef had die documenten zou vervalsen als het tot een rechtszaak kwam. Ook zou hij – ook al is ook dat natuurlijk volstrekt illegaal – maffiatypes voor de deur zetten die mij de toegang tot het gebouw zouden verhinderen of zelfs mijn spullen simpelweg op straat zouden mikken.

Aangifte bij de politie of zelfs een rechtszaak? Helaas, in Turkije werkt het niet zo. De politie hier is zo ongeveer een kaste. Mijn huisbaas hoort er wel bij en ik niet. De kans dat de politie in Istanbul mij zou helpen is niet zo erg hoog.

Een rechtszaak dan? Ook geen goede optie. De kans dat ik zou winnen is aanwezig, maar als er documenten vervalst worden, zou ik kunnen verliezen. Een Turkse rechter krabt wel tien keer op zijn hoofd voordat hij tegen een hoge politiechef ingaat, ook al is deze met pensioen (het aantal politieagenten dat in de gevangenis zit is op de vinger van een hand te tellen ook al worden nog steeds op veel politiebureaus in Turkije verdachten mishandeld). Een rechtszaak duurt in Turkije gemiddeld vijftien maanden en ook hier zijn advocaten prijzig. En dus bleef mij geen andere keuze dan de huurverhoging te accepteren.

Natuurlijk ben ik niet de enige die denkt dat het Turkse rechtssysteem immense problemen heeft. Volgens een officieel rapport heeft een stad in Turkije met 30.000 inwoners vier rechters en maar twee openbare aanklagers. Is het verbazingwekkend dat processen eeuwen duren en er fout op fout wordt gemaakt?

Hoe verbazingwekkend de wegen van Vrouwe Justitia in Turkije kunnen zijn, bleek na de grote NAVO-top die enige jaren geleden hier werd gehouden. Om problemen te voorkomen verrichtte de politie preventieve arrestaties. Een Turk en een Oezbeek die werden opgepakt, begonnen een proces voor schadevergoeding. Beiden hadden dezelfde advocaat en gebruikten dezelfde petitie, aldus de Turkse pers. Maar zie: de Oezbeek kreeg 2.296 Turkse lire schadevergoeding (nu zo’n 1.350 euro), de Turk daarentegen kreeg geen cent maar moest zelfs 1.000 lire aan proceskosten betalen.

Zelf maakte ik enige jaren geleden een proces mee tegen Rotterdamse meisjes die van drugssmokkel werden beschuldigd. Halverwege het proces werd de hoeveelheid heroïne die in hun hotelkamer zou zijn gevonden zomaar verlaagd van 24 kilo naar minder dan tien. In Nederland zou dat tot commotie leiden in de rechtszaal en de advocaten zouden er alles aan doen om deze verlaging te gebruiken als wapen voor hun cliënt(en). Niet hier in Turkije: de mededeling werd ter kennisgeving aangenomen.

Ik ben niet de enige die de Turkse justitie vreest. Een vriend van mij kreeg een klap op zijn werk van zijn baas – hij wilde een proces aanspannen maar zag er van af na een gesprek met een advocaat („En als je collega’s liegen in de rechtbank, wat dan, dan ben jij de pineut”).

Een Turkse student die door een administratieve fout van de universiteit niet kon worden ingeschreven, was 3.000 Turkse lire kwijt aan kosten voordat hij de fout via de rechter had hersteld. Nu ik er oor voor heb, hoor ik vrijwel elke week een ander gruwelverhaal.

In Turkije kun je gelijk hebben maar in het rechtssysteem is het open vraag of je dat gelijk ook krijgt.