Marionetten in trage film met teveel open eindes

Regisseur Carlos Reygadas maakt een film over een geloofscrisis bij mennonieten.

De amateuracteurs (mennonieten), moesten zo emotieloos mogelijk acteren.

Dat Stellet licht slechts een schaduw is van Carl Theodor Dreyers Ordet (1955) is nog maar het minste bezwaar tegen de film. De Mexicaanse schandaal-regisseur Carlos Reygadas (in zijn Batalla en el cielo (2005) liet hij een minderjarig-mooi meisje een vadsige oude man frontaal oraal bevredigen) mag best een film van de Deen hermaken over religieuze twijfel en verlossing. Reygadas (1971) illustreert Dreyers thema van de geloofscrisis aan de hand van een overspelgeschiedenis in een noord-Mexicaanse mennonietengemeenschap. Je neemt een zo geïsoleerd mogelijke subcultuur. Voilà, het filmisch laboratorium.

Mennonieten zijn extreem pacifistische doopsgezinden die zich baseren op de leer van de Fries Menno Simons (1496-1561). In Mexico wonen er zo’n 100.000, bijeengehouden door hun eigen taal, het Plautdietsch, een middeleeuws Germaans dialect, in relatief autonome gebieden, met eigen wetten en scholen, zonder elektriciteit of moderne medische zorg.

Reygadas is in zijn derde film geïnteresseerd in het samenspel van hun extreem pacifisme, hemelse voorbeschikking en aardse gelatenheid. Hoe lossen zij een verboden liefde op die ingaat tegen de wetten van God en de mensheid? Hoe blijf je verdraagzaam terwijl je hart breekt?

Van dat laatste moeten we dan maar gemakshalve uitgaan, want de regisseur heeft zijn amateuracteurs (echte mennonieten) opgedragen om zo emotieloos mogelijk voor de camera te komen. Alsof de religieuze rust die hen drijft, ze ook tot marionetten van hun eigen overtuigingen heeft gemaakt. Dat Reygadas de twee vrouwen in het leven van hoofdpersoon Johan zo inwisselbaar voorstelt, maakt het er voor de toeschouwer niet eenvoudiger op. Ze dragen allebei een hoofddoekje en een Kleine-huis-op-de-prairie-jurk. De film geeft geen reden waarom hij de een voor de ander zou willen inwisselen.

Waarom Reygadas het nodig vond zijn film aan het slot die anti-feministische tournure te geven, is een raadsel. Hij kan het moment van verlossing alleen bereiken door een deus ex machina-achtig Wonder. Maar met of zonder wonder, in Reygadas’ gepredestineerde wereld gebeurt alleen wat is voorbeschikt. Ja, er zijn beslist parallellen tussen filmmaker en God.

De toeschouwer mag zich intussen vergapen aan Alexis Zabes fenomenale fotografie. Zelfs grote liefhebbers van lange natuurshots, zullen zich op de proef gesteld voelen.

Dat laat onverlet dat Reygadas een van de belangrijkste filmmakers van nu is, die inhoudelijke en esthetische vragen op de spits durft te drijven. Hij kreeg die juryprijs in Cannes niet voor niets. Maar wat hij in deze film heeft willen bereiken, blijft ongewis. Dat Reygadas de antwoorden op alle vragen open laat en alleen suggereert achter een mystieke maskerade, zou wel eens sadistische gemakzucht kunnen zijn geweest .

Stellet licht

Regie: Carlos Reygadas. Met: Cornelio Wall, Miriam Toews, Maria Pankratz. In: 6 bioscopen.