Fotojournalistenen bijbaantjes

Is een fotograaf die voor Defensie werkt wel onafhankelijk?

Nee, zeggen sommige fotografen. Ja, zegt de jury van de Zilveren Camera.

„Iemand die voor Defensie werkt is geen fotojournalist. Als hij straks in zijn graf ligt, noemen mensen hem fotograaf, geen journalist!” Een druk bezocht debat dinsdagavond in Den Haag over de onafhankelijkheid van de fotojournalistiek, georganiseerd door Stichting de Zilveren Camera en Internationaal Perscentrum Nieuwspoort, is al twee uur aan de gang als fotograaf Robert Goddyn achterin de zaal opstaat en de boel opstookt.

„Onzin,” reageert zijn collega Peter de Jong van persbureau AP voorin de zaal. „Wanneer ben je als fotograaf nu kritisch en onafhankelijk? Iedere fotojournalist heeft wel bijbaantjes.” Robert Knoth (Getty) voegt toe: „Chris Capozziello bakt hamburgers bij McDonalds. Maar hij won in 2005 wel een prijs bij World Press Photo voor zijn serie over kanker. Is hij dan niet objectief?”

Aanleiding voor de verhitte discussie is de commotie die in januari ontstond omdat de jury van de Zilveren Camera een serie foto’s van Nederlandse militairen in de Afghaanse provincie Uruzgan had genomineerd, gemaakt door Sjoerd Hilckmann, werkzaam bij de audiovisuele dienst van het ministerie van Defensie. De serie werd door een aantal gerenommeerde fotojournalisten bekritiseerd. Hilckmann zou zijn opnamen niet als onafhankelijk persfotograaf hebben gemaakt.

Volgens het bestuur van de Zilveren Camera was er geen belemmering om Hilckmann te nomineren, omdat hij beroepsfotograaf is. Bovendien waren zijn foto’s in meerdere kranten gepubliceerd waaronder nrc.next.

Een moeilijke kwestie; ook tijdens het debat blijken de meningen sterk verdeeld. Niemand komt er helemaal uit waar die ‘journalistieke onafhankelijkheid’ nu werkelijk voor staat. Want wat is bijvoorbeeld het verschil tussen de foto’s die een embedded fotojournalist maakt en de beelden die een fotograaf in dienst van Defensie schiet?

Fotograaf Knoth maakt duidelijk dat interessante beelden uit Uruzgan in beide gevallen moeilijk te realiseren zijn. „Ik ben gevraagd naar Uruzgan te gaan. Maar dan mocht ik maar even blijven. Daar heb je niks aan. Dan kan je misschien alleen een rondje rond de moskee fotograferen.”

Knoth is niet te spreken over de serie van Hilckmann. „De Zilveren Camera had deze foto’s genomineerd omdat ze blijkbaar geen betere foto’s over Uruzgan konden vinden. Deze foto’s waren overduidelijk voor Defensie gemaakt. Ik noem dat geen documentaire fotografie. Je ziet in die serie helemaal niets van de stress waar die jongens onder lijden.”

Volgens Hans Kouwenhoven, juryvoorzitter van de Zilveren Camera, kijkt een fotograaf in dienst van het leger inderdaad anders naar zijn omgeving dan een fotojournalist. „Iemand die voor Defensie werkt, maakt foto’s van zijn collega’s. Dus ook als ze pannenkoeken bakken zet hij dat op de foto. Maar een fotojournalist zoekt toch dieper, die is veel meer op zoek naar de emotie.”

Dat er vorig jaar geen betere foto’s uit Uruzgan zijn gekomen, is vooral een financiële kwestie, meent Kouwenhoven. „Door krimpende budgetten krijgen de fotojournalisten in Nederland minder opdrachten van de traditionele media. Daardoor gaan steeds meer instellingen zelf foto’s voor de pers laten maken.”

Knoth vindt het ‘stuitend’ dat geen enkele krant een eigen fotograaf naar Uruzgan heeft gestuurd. Volgens hem wordt er op redacties te veel bezuinigd. „Maar wat ik nog veel erger vind, is dat er zelfs geen interesse meer bestaat voor een fotoreportage van Nederlanders uit Uruzgan. Als ik met een redactie bel, krijg ik te horen: dat verhaal kunnen we niet kwijt. Dat getuigt van een enorm gebrek aan ambitie.”

Aan het eind van de avond besluit Kouwenhoven dat hij niet van plan is de reglementen van de wedstrijd drastisch te wijzigen. „Ik denk wel dat de jury voortaan in de laatste ronde moet weten wie de maker van een foto is. Dat maakt toch dat je een beeld anders beoordeelt.”

De serie van Sjoerd Hilckmann staat op zilverencamera.nl