Berlijn vond bankroet te riskant

De Duitse overheid houdt middenstandsbank IKB overeind met een injectie van 1 miljard euro. Zonder die steun was de bank omgevallen. De financiële en politieke risico’s nemen toe.

Duitsland is binnen een week geconfronteerd met het bijna-faillissement van twee banken. Afgelopen vrijdag werd bekend dat WestLB, de bank van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, met 5 miljard euro moet worden ondersteund. Waarvan 3 miljard voor rekening van de belastingbetaler. Gisteren is de middenstandbank IKB van een wisse staat van insolventie gered door de regering in Berlijn. Kosten voor de overheid: minimaal 1 miljard euro.

Het is al de tweede keer dat de IKB een geldinjectie krijgt. Afgelopen zomer moest de bank door zijn aandeelhouders en andere Duitse banken met 3,5 miljard euro worden ondersteund. De ‘Industriekredietbank AG’ bleek hard onderuit te zijn gegaan met speculatieve beleggingen in Amerikaanse hypotheken. Toen de prijzen voor onroerend goed in de VS daalden, bleven banken als IKB met miljarden aan ongedekte risico’s zitten.

Eigenlijk was IKB rijp voor een bankroet. Het zou het eerste faillissement zijn geweest van een Duitse bank na de Tweede Wereldoorlog. Maar met een internationale crisis en wereldwijde onzekerheid wilde de regering van bondskanselier Angela Merkel dat kennelijk niet voor haar rekening nemen.

„De schokgolven en de dynamiek van een faillissement van IKB zouden niet te overzien zijn geweest”, zei minister van Financiën Peer Steinbrück gisteren. In geval van een bankroet hadden de verliezen voor de aandeelhouders kunnen oplopen tot 24 miljard euro. Het effect hiervan op de beurzen zou vermoedelijk rampzalig zijn geweest.

Gisteravond is besloten de bank met een reddingspakket tegemoet te komen van in totaal 2,2 miljard euro. Een miljard euro moet van de staat komen, 700 miljoen uit een later geplande aandelenverkoop en 500 miljoen moet gefourneerd worden door Duitse privébanken. Die hebben al laten weten daar weinig voor te voelen, maar Steinbrück verhoogt de druk. „Het is slikken of stikken voor ze”, zegt een bankier in Berlijn desgevraagd. „Het alternatief is insolventie en dan gaan we allemaal het schip in.”

IKB is eigendom van de KfW Bankengruppe (38 procent), een industriestichting (12 procent) en een aantal kleine aandeelhouders. De Kredietanstalt für Wiederaufbau is een staatsonderneming die vanouds sterk betrokken is geweest bij de wederopbouw van Duitsland na de oorlog.

Intussen groeit de kritiek op de grootaandeelhouder. De bestuursvoorzitter van KfW, ex-politica Ingrid Matthäus-Maier, zou medeverantwoordelijk zijn voor de dramatische gang van zaken bij IKB. Ze zou te laat hebben ingegrepen.

Met dit alles is de bankencrisis in de hoogste regionen van de Duitse politiek beland. Merkel heeft persoonlijk toestemming gegeven voor de redding van IKB. Niet alleen minister van Financiën Steinbrück bemoeit zich ermee, ook zijn collega van Economische Zaken Michael Glos is ingeschakeld.

Glos riep gisteren het waarborgfonds van de banken op „het zijne te doen”. Anders gezegd: ook die instelling zal moeten betalen. Zonder risico’s is de politieke bemoeienis niet. Wie één woord verkeerd zegt of de mist ingaat met het geld van de belastingbetaler, zal daar later op worden afgerekend.

De maatschappelijke druk om de managers die deze catastrofe hebben veroorzaakt voor hun daden te laten betalen, groeit met de dag. Boulevardkrant Bild Zeitung, die doorgaans weinig aandacht besteedt aan financieel nieuws, is gisteren en vandaag in actie gekomen tegen het „bankenschandaal”.

De krant hekelt het feit dat de inmiddels opgestapte IKB-chef Stefan Ortseifen nog steeds een maandelijkse uitkering krijgt van 31.500 euro. De raad van commissarissen onderzoekt de mogelijkheid om voormalige bestuurders hun bonussen te laten terugbetalen. Ortseifen zei afgelopen zomer dat er bij de IKB niets aan de hand was. Zijn salaris bedroeg een half miljoen, zijn jaarbonus 1 miljoen euro.

Gisteren bevestigde BayernLB, de regionale bank van de deelstaat Beieren, dat over 2007 voor ten minste 1,9 miljard euro zal moeten worden afgeschreven als gevolg van speculaties in de VS. Minister Steinbrück eist nu van alle banken in Duitsland opheldering. Hij wil weten hoe hun balans eruit ziet en tot hoe hoog de stroppen nog kunnen oplopen.