Spiraal van de hysterie

Waarom heeft nog niemand een film gemaakt over de gevolgen van een film waarvan niemand weet wat daarin te zien zal zijn? Omdat je niet inhoudelijk kunt reageren op louter een aankondiging, zult u zeggen. Dan is er een oplossing. Je maakt bekend dat je bezig bent een film te maken als reactie op de eerste film. Daarin laat je doorschemeren dat je je in niet malse bewoordingen tot het volk zult richten. Niet onwaarschijnlijk dat er ook een schokkende onthulling in zal worden gedaan. Je bent al in onderhandeling met een paar televisiestations. Een en ander is in overeenstemming met de vrijheid van meningsuiting. Verder kun je er nog niets over zeggen.

Wat gebeurt er dan? Als je het handig aanpakt heb je de volgende ochtend al de eerste journalisten aan de telefoon. Die schrijven, op basis van je vage uitlatingen speculatieve artikelen. De volgende dag heb je je eerste haatmail binnen, ook een paar doodsbedreigingen, een kogelbriefje en betuigingen van hartstochtelijke bijval. Door de bedreigingen voel je je verplicht de politie te waarschuwen. Je krijgt bewaking. Of misschien juist niet. Ook dat is groot nieuws waardoor de bloggers verder worden geïnspireerd. Er gaat een steen door je ruit. Onderduiken. Nog meer nieuws. Iedereen praat erover. De publieke opinie is in de volgende spiraal van hysterie terechtgekomen.

Ik ben een verklaard voorstander van de vrijheid van meningsuiting, ook in de extreemste vorm. Maar er is een verschil tussen degenen die van het meningen uiten hun beroep hebben gemaakt, en de beroepspolitici die iets willen bereiken. Als je van de daken schreeuwt, iedere dag weer, dat Nederland wordt verzwolgen door een tsunami van moslims, dat de islam een achterlijke godsdienst is en dat de Koran moet worden verboden, dan ben je onbetwijfelbaar een vrije meningsuiter. Maar een politicus? In de verste verte niet. Een politicus vraagt onmiddellijk, op welke manier deze meningsuiter zijn doelen wil bereiken. De natie afsluiten zoals destijds het Oostblok? In onze gemondialiseerde samenleving lukt dat niet. De moslims bekeren? Hoe? Ik zie de predikers al huis aan huis gaan. En je kunt geen betere reclame voor een boek bedenken dan het te verbieden.

Het bedrijven van politiek, zei Max Weber, is als een langzaam boren in het hardste hout. Je heb er een perspectief voor nodig en veel tijd, en het vergt een voortdurende toewijding. Dat is iets heel anders dan je mening van de daken schreeuwen.

Een vrije mening komt natuurlijk niet uit de lucht vallen. Er is geen denken aan dat wij ons zouden kunnen verenigen met de kijk van fundamentalistische moslims op de westerse maatschappij. Als de fundamentalisten pogingen doen hun godsdienstige voorschriften hier kracht van wet te geven, dan lijkt het mij het beste dat ze teruggaan naar hun land van herkomst. Maar hoeveel van die mensen zijn er? Een tsunami van moslims, Koran verbieden, politiek gesproken is het allemaal je reinste onzin. Maar wel maakt de publiciteit zich er onmiddellijk van meester, en dan treedt er in deze tijd een ander mechanisme in werking: dat van de escalatie van de hype.

Aan weerszijden van de scheidslijn maken de meest opgewonden standjes zich van het onderwerp meester. Mensen, groepen die nog olie op de golven willen gooien – Doekle Terpstra en zijn geestverwanten, de vijf prominente moslims met hun artikel in Opinie & Debat van 9 februari over het gevaar van de xenofobe politiek – worden als politiek correcte, laffe slapjanussen van de linkse kerk beschouwd. En zo nadert het ogenblik waarop een gestoord type zijn mes trekt of een bom gooit en daarmee is dan de praktische fase in de escalatie bereikt. We hebben het zien aankomen en we hebben weinig of niets gedaan om het te verhinderen.

De Europese commissie tegen Racisme en Intolerantie meldde gisteren in een rapport dat xenofobie en racisme sinds 2000 hier flink zijn toegenomen: haat tegen Turken en Marokkanen en antisemitisme. Dat weet iedereen die op straat zijn ogen en oren de kost geeft en weleens op internet surft. Maar het is goed als het door een Europese commissie eens wordt bevestigd. Tenminste, dat denkt u. Henk Kamp, Kamerlid voor de VVD, noemt het „een typisch links gekleurd verhaal” waarin alle schuld bij de autochtonen, de samenleving wordt gelegd. Het rapport is een „aanfluiting, beneden alle peil”. Ik heb de volledige tekst niet gelezen. Misschien heeft de commissie verzuimd de haatzaaiende imams en de fameuze kutmarokkanen als afzonderlijke categorie te noemen. Maar is daarmee ons autochtone racisme verontschuldigd? Door op zo’n rapport meteen te reageren alsof je door een wesp bent gestoken, draag je als volksvertegenwoordiger je steentje bij tot de escalatie. Het politieke debat over ons grootste nationale vraagstuk wordt of is al overgenomen door degenen die met een beroep op Voltaire iedere nuance, ieder tegenargument willen overstemmen. Nederland dreigt zichzelf gevangen te nemen in de vrijheid van meningsuiting. Maak eens een film over de spiraal van de hysterie.

U kunt reageren op nrc.nl/hofland (Reacties worden openbaar na beoordeling door de redactie.)