‘Publiek is misleid over niveau van onderwijs’

Commissievoorzitter Jeroen Dijsselbloem (PvdA) is geschokt over het falende onderwijsbeleid. Hij haalt uit naar partijgenoten.

Alles ging mis bij de invoering van de onderwijsvernieuwingen de afgelopen jaren. Bewindslieden vonden politiek draagvlak en partij-ideologie belangrijker dan leerlingen. Ze negeerden kritiek. De overheid moet duidelijker gaan vaststellen wat scholen kinderen moeten leren. Commissievoorzitter Jeroen Dijsselbloem (PvdA) is geschokt door wat hij aantrof. „Ontluisterend.”

Uw rapport laat zien hoe groot de kloof is tussen politiek en burger.

„Ons rapport toont aan hoe ver de politiek van de werkvloer afstaat.”

Wie is hier verantwoordelijk voor?

„Er ligt een collectieve schuld. Bij de bewindspersonen. Maar ook in de Eerste Kamer was er amper discussie. De Inspectie voor het Onderwijs controleerde het onderwijs onvoldoende. En de Tweede Kamer stemde in grote meerderheid voor alle vernieuwingen.”

In de periode dat het hele onderwijs is omgegooid, leverde de PvdA, uw eigen partij, de bewindspersonen. Dan ligt daar toch schuld?

„Natuurlijk heeft de PvdA een sterk stempel gedrukt. Maar in de tien jaar erna, toen het onderwijs in sterke mate vrijgelaten werd, hebben bewindslieden van andere partijen ook hun verantwoordelijkheid niet genomen.”

Hoe leg je het uit aan ouders dat hun kinderen door de politiek in de steek gelaten zijn.

„Dat is heel moeilijk.”

Het onderwijs is verpest.

„Dat niet. Scholen hebben de vernieuwingen zo flegmatiek opgevangen, dat dat niet gebeurd is. Maar we stellen wel vast dat er meerdere generaties zijn die niet goed kunnen spellen en onvoldoende weten van geschiedenis.”

Scholen hebben kinderen gered.

„Zo zou je het kunnen zeggen.”

Is door de vernieuwingen het onderwijsniveau gedaald?

„Dat is niet vast te stellen. In Nederland wordt het onderwijspeil niet structureel gemeten. Die meting moet er nu komen.”

De ministers Van der Hoeven (CDA) Jo Ritzen (PvdA) zeiden altijd dat het goed ging met het onderwijs.

„Zij beriepen zich altijd op het internationale onderzoek PISA, waarin Nederland goed presteerde. Maar wij vinden dat daaraan maar heel beperkt conclusies kunnen worden verbonden.”

Het publiek is misleid.

„Ja, bewindslieden hebben de internationale onderzoeken misbruikt. De signalen dat het de verkeerde kant op ging waren er.”

Bewindslieden hebben beleid doorgedrukt. Vooral voormalig staatssecretaris Netelenbos (PvdA), heeft „forse druk” uitgeoefend, schrijft u.

„Netelenbos heeft heel veel waarschuwingen genegeerd. Dat noemen we ‘tunnelvisie’.”

Vooral Netelenbos had dat?

„Ja. Zij stond pal voor het politiek belang, en had de beste bedoelingen, maar ze had tevens een geharnaste bestuursstijl. Maar vergeet ook niet dat Jacques Wallage en Netelenbos staatssecretarissen waren in een periode waarin er rond onderwijs veel spanningen waren tussen coalitiepartners CDA en PvdA. Daardoor werden regeerakkoorden gedetailleerd omschreven. En die moesten worden gehaald. Als je een beetje iets voorstelt als bewindspersoon zeg je: ‘het lukt me niet’, als je ziet dat het mislukt. Dat is niet gebeurd.”

Netelenbos was dus weinig waard.

„Ik snap haar wel. Als een bewindspersoon gaat morrelen aan een dossier, stort het hele gebouw in. Dus hield ze vol.”

Het partijbelang was belangrijker dan het belang van het kind.

„Het politiek belang kreeg meer gewicht dan het belang van het kind.”

Bij de basisvorming was het partijbelang van de PvdA belangrijker.

„Ja. De basisvorming moest doorgaan wat de partij betreft. Er was al zo lang over onderhandeld.”

De basisvorming was zo slecht, dat hij is afgeschaft. Een gevoelige nederlaag voor de PvdA?

„Aan de basis lagen ook ideeën van het CDA. Maar het klopt natuurlijk dat de basisvorming een sterke PvdA-signatuur had. De PvdA wilde gelijke kansen voor iedereen. Maar die ideologie leidde in de praktijk tot gelijke behandeling van zeer ongelijke leerlingen. Een grote fout. Want daardoor kregen leerlingen niet de begeleiding die ze nodig hadden. Daarmee zijn onnodige risico’s genomen.”

Het is ook uw partij-ideologie?

„Die invulling van de ideologie is gelukkig al lang de PvdA-ideologie niet meer. Onder staatssecretaris Karin Adelmund is de omslag ontstaan dat je leerlingen niet allemaal hetzelfde onderwijs moet bieden.”

Wat vindt u de meest pijnlijke conclusie in het rapport?

„Dat er forse risico’s zijn genomen met kwetsbare leerlingen. En dat werd onderschat hoe groot de problemen van de allochtone leerling waren. De vmbo-scholen hebben dat zelf moeten oppakken.”

Tijdens de verhoren bleek dat u geen fan bent van het nieuwe leren.

„Ik ben zeer kritisch. Uit ons rapport blijkt dat er in de manier waarop het nieuwe leren wordt ingevoerd grote risico’s worden genomen. De wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt.”

Toch wordt dit leren al vanaf 2010 verplicht gesteld op het mbo.

„De Kamer zal de definitieve invoering heel kritisch tegen het licht moeten houden. Het is al met twee jaar uitgesteld.”

Daar kan de politiek dus iets leren van uw rapport.

„Ja. Maar het risico blijft dat besluiten genomen worden als in de afgelopen twintig jaar. Zie de discussie over de onderwijstijd.”

De norm van 1.040 uur?

„Ja. Die is vervuild met allerlei activiteiten die niets met ‘harde lestijd’ te maken hebben, zoals de maatschappelijke stage. Wij zeggen: maak een nieuwe norm, hou vervolgens de bekostiging tegen het licht en ga dán pas serieus handhaven en boetes uitdelen.”

Alle aanbevelingen die u doet zijn al eerder gedaan.

„Ik zal er persoonlijk alles aan doen dat er nu wél iets mee gebeurt. Het is een pijnlijke conclusie die wij trekken, over wat de politiek heeft aangericht. Dat schept verantwoordelijkheden om het beter te doen.”