Maffia op de zesde verdieping

Elke dag werken 80.000 werknemers voor ‘malafide’ uitzendbureaus.

Deze bureaus betalen te weinig en dragen geen belasting en premies af.

Dichte deuren, de meeste zonder naambordje. De gang van de zesde verdieping van het kantoorpand in de Televisiestraat in Den Haag heeft alles behalve de open uitstraling die je zou verwachten van uitzendbureaus, nu de arbeidsmarkt staat te springen om personeel.

Toch zijn in die gang tien uitzendbedrijven gevestigd. Vanuit kantoorunits van niet meer dan twintig vierkante meter worden honderden Polen, Roemenen, Turken en Marokkanen aan het werk gezet in de bouw, schoonmaak en agrarische sector.

Van de vijftien uitzendbureaus die in het hele gebouw in de Schilderswijk te vinden zijn, is er slechts één geregistreerd bij de Stichting Normering Arbeid, waar alle bureaus met een NEN-4400-1 certificaat geregistreerd staan. Dat certificaat is niet verplicht, maar is een basisnormering voor uitzendondernemingen. „Als je daar niet aan voldoet, begeef je je op glad ijs”, aldus de Algemene Bond van Uitzendondernemingen (ABU).

Glad ijs betekent dat de niet-gecertificeerde bureaus hun uitzendkrachten vaak ver onder het minimumloon of de cao-afspraken betalen, sociale premies en belasting ontduiken en soms ook illegalen in dienst hebben.

Ali El Yakhlifi, directeur van uitzendbureau Casablanca in Den Haag, heeft nog geen certificaat. Maar hij is goed bezig, zegt hij, om het keurmerk te krijgen. „Vroeger had ik ook soms problemen, met valse paspoorten, maar nu niet meer”, aldus El Yakhlifi. „En ik betaal gewoon het minimumloon aan mijn mensen.”

Hij verhuisde zijn bureau vorig jaar van de zesde naar de tweede verdieping van het gebouw. „Op de zesde zit de maffia. Daar betalen ze Polen 3 of 4 euro per uur voor tomatenplukken.” Dat laatste blijkt te kloppen. Op de zesde doet de directeur van uitzendbureau Multiwork zijn deur wel open, maar zijn naam wil hij niet noemen. Hij heeft in de zomer zestig Polen in dienst, maar nu, in het laagseizoen „een stuk of twintig”. Betaalt hij hen onder het minimumloon? „Soms wel. Een beetje.”

Van dit soort uitzendbureaus bestaan er in Nederland duizenden. Onderzoeksbureau Research voor Beleid schatte in 2004 het aantal als malafide te boek staande bureaus op 5.000, in 2006 waren het er nog bijna 6.000. Ter vergelijking: Nederland telt ongeveer 1.300 bonafide, geregistreerde bureaus. Ook het aantal werknemers dat via niet-gecertificeerde uitzendkantoren werkte, steeg van ongeveer 65.000 in 2004 tot 80.000 in 2006.

De goedkope en illegale arbeidskracht is een grote bron van winst voor de bureaus, die soms maar door één persoon worden gerund, zoals bij Multiwork. Research voor Beleid schatte de jaarwinst voor de malafide intermediairs tussen de 271 en 524 miljoen euro. Niet alleen de onderbetaalde Polen en andere Oost-Europeanen lopen dat geld mis, de fiscus zou tussen de 135 en 260 miljoen euro extra inkomsten hebben, wanneer de illegale uitzenders loonbelasting en sociale premies zouden afdragen.

De Arbeidsinspectie voert dit jaar en in 2009 extra controles uit, vooral gericht op niet-gecertificeerde bureaus in Den Haag, Rotterdam en het Westland. De inspectie zet 24 extra inspecteurs in om de bureaus administratief op de korrel te nemen. Maar volgens Lex van Dijk, directeur arbeidsmarktfraude van de Arbeidsinspectie, is administratieve controle niet dé manier om de malafide bureaus aan te pakken. „Administratie hebben ze vaak amper. Die mannetjes werken vanuit thuis of de kofferbak van een auto.” De uitzendkrachten krijgen vaak contant betaald en ontvangen geen loonstrookje. Onderbetaling is lastig te bewijzen.

Volgens Van Dijk is het belangrijker om de inleners, de bedrijven die gebruikmaken van de malafide bureaus, op te sporen en te beboeten. „Dan verdwijnt de markt voor uitzendbureaus die te weinig betalen vanzelf.” Andere partijen, waaronder vakbond FNV Bondgenoten, bepleitten in december vorig jaar voor de invoering van een inlenersaansprakelijkheid. Inleners kunnen zich dan niet langer achter uitzendbureaus verschuilen en moeten een boete betalen wanneer zij onderbetaalde uitzendkrachten in dienst hebben.

Die boete gaat nu naar de uitzendbureaus, die vaak failliet gaan wanneer blijkt dat zij hun uitzendkrachten en de Belastingdienst moeten terugbetalen. De volgende dag begint dezelfde persoon, na een bezoekje aan de Kamer van Koophandel, een nieuw uitzendbureau met precies dezelfde praktijken.

Deze maand adviseert de ABU minister Donner (Sociale Zaken, CDA) over de problematiek. Tot Den Haag het eens is over de bestrijdingsmethode, gaan de malafide praktijken aan de Televisiestraat gewoon door. De bureaus hebben aan belangstelling geen gebrek. De busjes in Den Haag met onderbetaalde Oost-Europeanen rijden af en aan, ’s ochtends tegen vijven. El Yakhlifi: „Ja, wij brengen onze mensen netjes naar en van hun werk.”