De grote stad in één oogopslag

Tentoonstelling Frank van der Salm: Multiplicity; T/m 13 april in Fries Museum, Turfmarkt 11, Leeuwarden Open: din t/m zon 11 tot 17 uur. Info 058-255 5500 of www.friesmuseum.nl

Fotografen die zich bezighouden met de grootstedelijke ruimte richten zich vaak meer op nauwgezette registratie dan op verbeelding. Een uitzondering is Frank van der Salm (1964). Zijn onderwerpen – kantoorkolossen, appartementencomplexen, winkelpaleizen, tussenliggende snelwegen, bijbehorende parkeerplaatsen – liggen weliswaar voor de hand maar zijn manier van fotograferen doet dat allerminst.

Op ingenieuze wijze combineert hij in zijn foto’s afstand en overzichtelijkheid met een hoge mate van detaillering. Daarbij is met die details vaak iets merkwaardigs aan de hand. Soms zijn ze haarscherp en minutieus, soms onscherp en nauwelijks herkenbaar – en hier en daar combineert hij beide varianten zelfs in één en dezelfde foto. Het resultaat is wonderlijk en intrigerend.

Met een bonte verzameling vage stipjes – blauw, wit, groen, een toefje rood, een spikkeltje geel – oplichtend onder een inktzwarte nachthemel, geeft hij in één oogopslag een indruk van het moderne stadsrumoer. Zoals het monotone flatgebouw dat haarscherp oprijst vanachter duister struweel het summum vormt van buitenwijk, en de volgestouwde parkeerplaats aan de voet van een nachtelijke maar gezien de verlichte ramen nog danig bedrijvige kantoortoren de samenvatting is van de 24-uurseconomie.

Zo eenduidig als de foto’s op eerste gezicht lijken, zijn ze echter allerminst. Want zijn die twintig verdiepingen vol duistere flatramen niet te identiek en te steriel om waar te zijn? En waarom is er onder al dat kille kantoorlicht geen mens te zien? Sterker nog, zijn al die foto’s niet te grootschalig, aangeveegd en mensloos? Zou het dan toch de namaakrealiteit van een maquette zijn? Of nog simpeler: digitaal geknutsel?

Alleen het antwoord op die laatste vraag is helder: nee.

Zesentwintig kleurenfoto’s – hoogte of breedte al gauw een meter of anderhalf – omvat Van der Salms expositie Multiplicity . Al betreft het in enkele gevallen ‘multiples’ bestaande uit twee of vier foto’s, het is niet veel voor een presentatie die werk uit tien jaar omvat. (De laatste foto dateert van januari van dit jaar). Maar die zuinigheid past bij een fotograaf die duidelijk liever geduldig werkt aan één foto waarin zoveel mogelijk wordt samengebald dan aan tien foto’s die er omheen draaien.

Met hun forse formaten houden Van der Salms foto’s je een beetje op afstand. Maar hun detaillering verleidt telkens weer naderbij te komen. Zodat je ziet dat op de parkeerplaats in de diepte niet alleen een handvol auto’s scheef geparkeerd staat maar ook dat er warm licht straalt door de mooi gedrapeerde gordijnen voor de ramen van de executive suite op de bovenste etage van de bijbehorende kantoorkolos. Zodat het golfpatroon van lichte en donkere vlakjes ineens de gevel van een flatgebouw blijkt.

Ieder vlakje is een raam en ieder raam geeft iets prijs van het interieur erachter – planten, een plafondlamp, een boekenkast, een staande lamp, de rug van een stoel, de rand van een tafel, een schilderij, het schijnsel van een televisie, de slordige bocht van te haastig gesloten gordijnen. Wie daarna weer afstand neemt, ziet eigenlijk pas echt waar het om gaat: het DNA-patroon van een flatgebouw.

Hoewel er in enkele gevallen een veelzeggend naambord of neonreclame in een foto verstopt zit, vermeldt Van der Salm nergens waar hij fotografeerde. Al blijf je nieuwsgierig, juist die onbepaaldheid verscherpt de symbolische lading van zijn foto’s. Tenslotte stel je je die waar-vraag ook niet bij de (enkele) foto’s die hij maakte van ‘natuur’; takken vol groen, een eenzame spar, een bloeiende kastanje aan de rand van een speelweide. Dat overigens juist die foto’s in al hun herkenbaarheid van voor tot achter onscherp zijn, zal evenmin zonder betekenis zijn. Het is alsof Van Der Salm er nog even fijntjes op wil wijzen dat het al bijna verleden tijd is - een langzaam vervagende herinnering.