Jaar van de Friese roodrok

Het Friese roodbonte vee behoort tot de meest bedreigde koeiensoorten in ons land. Vandaar dat de Stichting Zeldzame Huisdierrassen 2008 heeft uitgeroepen tot het Jaar van de Friese roodbonte koe.

Vijftien jaar geleden liepen er welgeteld nog maar zeventien Friese roodbonte koeien en vier stieren in Nederland rond. Het ras was op sterven na dood. Nu zijn er met 300 exemplaren wel iets meer roodbonte runderen, mede dankzij een fokprogramma. Maar toch blijft de Friese roodrok de meest bedreigde koeiensoort van ons land.

De Stichting Zeldzame Huisdierrassen riep 2008 uit tot Jaar van de Friese roodbonte. Melkveehouder Siebe Reitsma (42) uit Allingawier heeft de grootste stapel Friese roodbonte koeien ter wereld. Tweederde van zijn 60 stuks melkvee is rood. In zijn fonkelnieuwe, lichte stal wijst hij op de kenmerken van het oude historische Friese ras. „Dit dier heeft nog vlees op de botten, ziet er gevuld uit. Bij de zwartbonte Holsteiners, die je nu in de weilanden ziet, kun je vaak de botten tellen”, licht hij toe. „Die zijn veel tengerder.” Het achterwerk van de Friese roodbonte is breed en rond, de bovenbouw is sterk. Reitsma roemt verder het karakter van het Friese ras. „De koeien zijn rustig, gemakkelijk in de omgang en hoeven weinig krachtvoer.” Het enige nadeel is dat ze iets minder melk geven dan de ‘Amerikanen’, zoals de ‘reguliere’ zwartbonte Holsteiners worden genoemd. Maar die zijn vaak onrustiger en nerveuzer. „Want als je fokt op productie, dan wordt de soort drukker”, weet veehouder Gerben Engwerda uit Tytsjerk, die ook enkele roodbonte koeien houdt.

Rond 1800 liepen er in Friesland vooral roodbont gekleurde koeien in de wei. Na de veepest werden die geïmporteerd uit Denemarken en Duitsland. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw schakelden veel veehouders over op zwartbonte Holsteiners, die meer melk produceerden. Siebe Reitsma’s vader weigerde mee te gaan met die trend. Toen hij de boerderij in 1964 overnam wilde hij bewust roodbonte koeien. Hij vond ze te mooi om in te ruilen. Daar dachten collega-veehouders soms anders over. De ‘anti-roodbontstemming’ ging bij sommigen zo ver dat ze een rood geboren kalf in het ergste geval doodknuppelden. Andere veehouders verkochten het direct of legden het te vondeling. Daar dankte de bekende roodbonte fokstier Vondeling I zijn naam aan. Alle Fries roodbonte stieren stammen van deze stier af. Veehouder Engwerda vindt dat de Friese boeren trots mogen zijn op het oude ras. „Deze dieren horen in de streek. We kunnen het ons niet veroorloven dat ze uitsterven. En het is toch veel leuker als je wat kleurenvariatie in je stal hebt lopen?” Engwerda staat geregeld op markten en fairs met een van zijn roodbonten en een kalfje. In 1992 werd de Stichting Roodbont Vee opgericht, als onderdeel van de stichting Zeldzame Huisdierrassen, die zich sterk maakt voor het in stand houden van oude dierenrassen waaronder de Friese roodbonte koe, de Lakenvelder, de blaarkop en het zwartbonte Friese ras.

Hinke Fiona Cnossen van deze stichting meent dat het Friese roodbont nog veel te onbekend is. Behalve folder- en promotiemateriaal, open fokdagen, een website en een verjaardagskalender wil de stichting ook zaad van roodbonte fokstieren invriezen. Ook moeten de roodrokken worden geïntroduceerd op meer melkveehouderijen. Veehouder Reitsma oppert dat iedere Friese veehouder een of twee roodbonte koeien op stal zou moeten hebben. De dieren zijn overigens ook geschikt als grazers. „Ze doen dat even goed als Schotse hooglanders en kunnen zomer en winter buiten blijven.”

Cnossen vindt dat ook. „Eigenlijk zou It Fryske Gea (de Friese natuurbeschermingsorganisatie) dit ras de Friese natuur moeten laten begrazen. Het vlees zou je dan kunnen vermarkten als Fan Fryske Groun. (Van Friese bodem) Ze denkt overigens dat het ras zichzelf promoot als het zich laat zien op bijvoorbeeld keuringen. Ook liggen er volgens haar kansen in de biologische landbouw en op zorg- en leerboerderijen. Daarbij noemt ze ook het culinaire aspect. „Hoe meer restaurants rundvlees serveren van roodbonte koeien, hoe meer die gefokt zullen worden. Daarom willen we proeverijen organiseren en restaurants benaderen met recepten. Als je ook Fries roggebrood hebt, kun je ook echt Fries rundvlees serveren.”

Zie ook de site van Stichting Zeldzame Huisdierrassen: www.szh.nl