Het virus dat corruptie heet

Marco Travaglio trekt in Italië volle zalen met zijn felle aanklacht tegen het morele verval en politieke onvermogen. „We verbazen ons niet meer, dat is nog het meest gevaarlijke.”

Om de haverklap ligt het publiek dubbel van het lachen. En toch vertelt journalist Marco Travaglio niets anders dan feiten. Hij presenteert zijn nieuwe boek Vuile Handen, een vuistdik epistel met alle details over de corruptieschandalen waarmee Italië de laatste zeven jaar is geconfronteerd.

Al lang voor aanvang is de zaal in Frascati, net buiten Rome, propvol. Ook de trap buiten en het binnenpleintje zijn bezet. Zelfs voor de poort op het grote plein staan mensen. „Ik ben hier, omdat Travaglio een van de weinige onafhankelijke journalisten van Italië is”, zegt de KNO-arts Riccardo. „Ik hoop een antwoord te vinden op de vraag hoe het land zich kan bevrijden uit de crisis.”

De grote opkomst verrast de aanwezigen. Zijn er dan toch nog antilichamen tegen de morele neergang in Italië? Legt niet iedereen zich neer bij het deprimerende nieuws over vuilnis in Napels, maffiosi in de gezondheidszorg, dodelijke ongelukken op de werkvloer en de zoveelste vrijspraak voor Berlusconi?

Travaglio arriveert een half uur te laat. Spijkerbroek, lange antraciet jas, grijs krullend achterover gekamd haar, heldere blauwe ogen en 44 jaar oud. Het applaus wil maar niet verstommen, schouderklopjes begeleiden zijn entree. Een journalist in de rol van heilige – het blijft Italië.

„Veel mensen hebben me gevraagd waarom ik niet ga samenwerken met de weggestuurde rechter De Magistris, die minister van Justitie Mastella en premier Prodi wilde vervolgen, en met de komiek Beppe Grillo die protesteert tegen de anti-politiek van de politici. Helaas, daar zijn de problemen te complex voor”, zo opent hij.

Volgens Travaglio zijn niet de politiek, de maffia of de achteruithollende gezondheidszorg het ware probleem van Italië, maar ligt slechte informatievoorziening aan de basis van de neergang van het land.

„Op tv zie je hoe machthebbers de ene dag het ene en de volgende dag het tegenovergestelde beweren, je ziet hoe ze elkaar uitschelden en door elkaar heen schreeuwen. Als je dat dagelijks aanschouwt, ga je vanzelf twijfelen aan jezelf. Totdat je je overgeeft en erkent: okay, niet zij zijn gek, maar ik ben abnormaal.”

Te veel Italianen hebben volgens Travaglio geaccepteerd dat politici corrupt zijn. „We verbazen ons niet meer, dat is nog het meest gevaarlijke. Al zouden we er alleen maar om lachen, daaruit zou blijken dat we niet normaal vinden wat er gebeurt.”

Het probleem van Italië is volgens Travaglio ook niet Silvio Berlusconi, maar het feit dat er geen tegenkrachten zijn die hebben voorkomen dat Berlusconi zo ver kon komen. „In alle landen heb je mensen als Berlusconi. In Frankrijk had je Bernard Tapie, die ook een tv-zender en een voetbalclub bezat, maar toen hij de politiek in ging en corrupt bleek, werd hij gearresteerd. Nu is hij naar het schijnt een grappige acteur. Hadden wij Berlusconi aangepakt dan was hij zeker ook een komische acteur geworden. Hij is er lachwekkend genoeg voor.”

„Toto Cuffaro…” Alleen het noemen van de naam van deze afgetreden en vanwege het bevoordelen van de maffia tot vijf jaar veroordeelde gouverneur van Sicilië, leidt al tot lachsalvo’s. „Cuffaro trakteerde op gebak toen hij het vonnis van de rechtbank had gehoord. Vijf jaar cel viel hem mee. Hij mag geen politieke functie meer op Sicilië uitoefenen, maar wel landelijk. De christen-democratische partij lanceert hem hoogstwaarschijnlijk als lijsttrekker voor de Senaat. Met zijn veroordeling heeft hij zich blijkbaar gekwalificeerd voor het grote werk in de landelijke politiek. ” Het publiek ligt dubbel, maar het is wel zo.

Travaglio somt het ene na het andere staaltje van politieke waanzin op. „Clemente Mastella…” Opnieuw gehoon. „De minister van Justitie was verontwaardigd, omdat hij niet eerst even was gewaarschuwd, voordat de politie zijn vrouw arresteerde.”

Het virus dat corruptie heet, is volgens Travaglio immuun geworden voor geneesmiddelen. „De rechters hebben geprobeerd het aan te pakken, maar ze zijn tegengehouden door de politici. We moeten de antilichamen weer laten groeien, we moeten ons niet meer voor de gek laten houden door de media. We moeten ons weer gaan verbazen over wat er gebeurt.’’

Na afloop staan de bezoekers nog lang in de rij om het boek van Travaglio aan te schaffen en het te laten signeren. Travaglio is vermoeid maar tevreden. „Overal waar ik of andere kritische journalisten hun boeken presenteren, zijn de zalen te klein. Mensen willen de waarheid horen.” Volgens hem zijn de verkiezingen nog geen gelopen race. „Ik zie niet het enthousiasme voor Berlusconi van vroegere jaren.”

Student Marco Sulis heeft ook nog hoop: „Het probleem van de Italianen is dat we altijd tot een extreme situatie moeten komen, alvorens te reageren. We kunnen heel veel, we zijn heel getalenteerd, maar over het algemeen denken we alleen aan ons eigen erf en de familie.”