Fors hoger collegegeld verjaagt buitenlanders

Hogescholen verhogen het collegegeld voor niet-Europese studenten. Mogelijk enkele duizenden van hen zijn de dupe. „Nu wordt het te gek, ik moet met mijn studie stoppen.”

Haar „hele familie” heeft gespaard voor haar studie in Nederland, zegt ze. Bijna twee jaar geleden vroeg de 21-jarige Hajar El Baraka uit Marokko een studievisum aan. Inmiddels is ze anderhalf jaar hier, spreekt ze uitstekend Nederlands en wil ze in september 2008 beginnen met de opleiding verpleegkunde aan de Haagse Hogeschool. Vorige week hoorde ze via via dat ze dan waarschijnlijk niet 3.500 euro collegegeld, maar 7.000 euro per jaar moet gaan betalen. El Baraka: „Als dat echt doorgaat, moet ik terug.”

Het collegegeld gaat fors omhoog voor studenten van buiten de Europese Economische Ruimte (de EU, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein). De Nederlandse overheid financiert hen straks niet langer rechtstreeks. Vroeger betaalden ze, net als de Europese studenten, slechts een klein deel van de kosten die een hogeschool of universiteit voor hen maakt. Inmiddels is dat voor hbo-studenten van buiten de EER verhoogd tot soms wel 3.500 euro. Binnenkort bekostigen ze hun hele studie zelf.

Die collegegeldverhoging heeft gevolgen voor de aantrekkelijkheid van Nederland voor buitenlandse studenten. Het kabinet wil dat het Nederlandse hoger onderwijs toptalenten uit het buitenland aantrekt, om een hoogwaardige kenniseconomie te kunnen zijn. Maar de eerste potentiële hbo-studenten zijn alweer op het vliegtuig naar huis gestapt.

De hogescholen zeggen niet anders te kunnen dan het volledige bedrag in rekening te brengen aan de buitenlandse studenten. Maar volgens een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs krijgen de instellingen „nog steeds hetzelfde budget”. De bedoeling is dat de betere buitenlandse studenten worden geselecteerd door hun zogenoemde kennisbeurzen toe te kennen.

De verhoging zit er al een paar jaar aan te komen, maar is nog niet doorgevoerd. Volgens de laatste berichten zou de regeling per 1 januari 2009 ingaan.

Veel niet-Europese studenten hoorden pas van de collegegeldverhoging toen ze al veel tijd en geld hadden gestoken in het leren van de Nederlandse taal. De studenten hebben voor Nederland gekozen op basis van de tarieven die bekend waren op het moment van de visumaanvraag, twee jaar eerder.

Op de Nederlandse ambassade in Marokko is El Baraka verteld dat ze zo’n 650 euro per maand nodig had voor haar levensonderhoud. Ze verblijft bij haar oom, wat scheelt in de kosten. El Baraka heeft al 6.000 euro betaald om de taal te leren. Duur, vindt ze, net als het aanvragen van een studievisum en een verblijfsdocument. „Als ik terug moet, heb ik ruim anderhalf jaar voor niks gestudeerd en heel veel geld betaald.”

Het is onbekend hoeveel studenten gedupeerd zijn. Schattingen lopen uiteen van een paar honderd tot een paar duizend. „Wat we zien, is het topje van de ijsberg”, zegt Hetty ten Haken, op de Hogeschool Utrecht coördinator van het schakeljaar waarin buitenlandse studenten zich voorbereiden op het Nederlandse onderwijs. „Studenten die elders Nederlands hebben geleerd en daarna bij hun inschrijving schrikken van het hoge bedrag, komen zich niet ergens melden. Die stappen meteen weer het vliegtuig in.”

Bij het schakeljaar van de Haagse Hogeschool zijn vier mensen bekend die teruggaan naar eigen land of daar al zijn. De Hogeschool Rotterdam zegt een hoger tarief te gaan vragen aan 500 studenten. Volgens de Immigratie- en Naturalisatiedienst zijn in 2007, net als in het jaar daarvoor, 7.000 studievisumaanvragen gehonoreerd.

De collegegeldverhoging geldt aan de Haagse Hogeschool vanaf volgend jaar ook voor niet-Europese studenten die er sinds september 2007 al studeren. Een van hen is de 19-jarige Margarita Zharova uit Rusland. Ze studeert ‘integrale veiligheidskunde’, waarmee ze bij de politie wilde gaan werken. Toen ze hoorde van de maatregel, heeft ze haar plannen bijgesteld. „Vorig jaar was het al opeens duurder. Nu wordt het te gek, ik moet met mijn studie stoppen.” Zharova gaat misschien kijken bij de Kunstacademie, omdat die het collegegeld niet zou verhogen. Ze is niet meer gemotiveerd om haar eerste jaar af te maken.

Els Verhoef, bestuurslid van de Haagse Hogeschool, zegt dat ze de studenten niet volledig kan geruststellen. „Er zijn kennisbeurzen, maar ik weet niet hoeveel ik er kan uitdelen.” Ook Geert Dales, bestuursvoorzitter van Hogeschool Inholland, heeft nog geen oplossing. Hij wil er „alles” aan doen om deze studenten binnen te houden. „Uit eigen zak betalen? Dat hoort u mij nog niet zeggen. Ik weet ook niet of dat zomaar mag.”

De Hogeschool Rotterdam zegt rekening te houden met de verwachtingen van studenten op het moment dat ze voor deze school kozen. Er zouden zich nog niet veel ongeruste studenten hebben gemeld. Azzedine Saïdi (24) uit Marokko, die sinds september 2007 aan de Hogeschool Rotterdam studeert, heeft „nog niets gehoord” van een collegegeldverhoging. Zijn vrienden, die in dezelfde situatie zitten, evenmin. De website van de hogeschool geeft verouderde informatie.

Het ministerie van Onderwijs acht zich niet verantwoordelijk voor studenten die onverrichter zake teruggaan. „Dat is aan de studenten zelf. Maar de instellingen hebben wel de ruimte voor financiële tegemoetkomingen.”

Intussen vindt Jarina Litnyk (24) uit Oekraïne dat Nederland er goed aan doet haar te houden. „Ik spreek Russisch, Oekraïens, Pools, Engels, Duits en Nederlands. Ik kan een brug zijn tussen oost en west.”

De 27-jarige Fabiana Araujo uit Brazilië ziet nog maar één uitweg: „Een vriend vinden en trouwen.”