Erik Whien zwalkt met vroege Ibsen

Theater Pijlers van de samenleving van Henrik Ibsen door Oostpool. Gezien: 9/2 Huis Oostpool, Arnhem. Tournee t/m 29/3. Info: 026-4459625 en www.oostpool.nl.

Alle personages dragen naambordjes op hun revers en ze zitten op plastic stoelen. Een van hen filmt de broodjes die onder een stolp liggen; wiebelig verschijnen ze op een video-scherm. Het is een vreemd begin dat regisseur Erik Whien bedacht voor Henrik Ibsens vroege drama Pijlers van de samenleving (1877), opgevoerd door het Arnhemse Oostpool. Wat men daar in die kille ruimte doet blijft lang onduidelijk. Men vergadert, maar waarover?

Pas na een hele tijd doemen de contouren van een verhaal op. Machtige havenbaron Bernick wil zijn zwager, die te veel weet, laten verdrinken op een gammel schip. Als de schepen aan de orde komen krijgt het stuk de allure van Heijermans’ drama Op hoop van zegen. Een nachtmerrie-achtige scène toont de gewetensnood van de ondernemer. Hij moet toezien hoe zijn plan zich keert tegen alles wat hem lief is.

Ali Ben Horsting speelt hem met grote souplesse. Zijn Bernick is scherpzinnig en charmant, maar ook tiranniek en gemeen. En na zijn crisis maakt hij een loutering door; hij doet een publieke bekentenis. De ambiguïteit van dit einde lijkt Whien niet te zien. Hij geeft de berouwvolle zakenman alle krediet, en houdt er geen rekening mee dat Bernick zijn halve bekentenis uit berekening doet.

Ibsen aarzelt in dit stuk op allerlei manieren. Hij kan bijvoorbeeld niet kiezen tussen psychologisch drama en sociale aanklacht. Misschien komt het door deze dubbelzinigheden dat Pijlers van de samenleving zo weinig wordt gespeeld. Terwijl zij het stuk juist interessant maken, zoals ook Ibsens wispelturige kijk op vrouwen fascineert. Enerzijds moesten ze geëmancipeerd zijn, anderzijds dienden ze zich voor mannen op te offeren. Wat jammer dat Whien de vrouwenrollen zo slecht uitwerkt. De dames om Bernick heen zijn allemaal even liefhebbend.

Zo blijft Whiens voorstelling van wisselende kwaliteit. Een moedig experiment, zullen we maar zeggen.