`Criminalisering` van de ongezonde mens

In het artikel `Buig niet voortdurend voor Big Brother` van Van Est en Dijstelbloem gooien de auteurs preventiedenken in de geneeskunde en in de criminaliteitsbestrijding op een hoop (Opinie & Debat, 28 januari). Dit alles onder de noemer `monitoring van lichaam en gedrag`. Daaruit volgt een `(bio)politiek slagveld` en om dat te overleven raden ze de burger aan het gezonde verstand te gebruiken.

De auteurs bekommeren zich nauwelijks om een principiëler punt dat volgt uit preventieve geneeskunde: de `criminalisering` van de ongezonde mens. Ziek worden blijkt hoe langer hoe meer je eigen schuld te zijn. Dat wringt met de collectieve financiering van de gezondheidszorg. De onderliggende filosofie daarvan is namelijk financiële solidariteit. Nare dingen kunnen je nu eenmaal overkomen en de maatschappij wil individuen met grote pech helpen. Een automobilist die verongelukt door een overstekend hert, heeft evenveel pech als iemand die een hartinfarct krijgt.

Maar ziek worden is niet langer een kwestie van pech. Herten steken nog steeds de weg over, maar hartinfarcten begrijpen we een stuk beter. Mensen die roken, drinken, ongezond eten en weinig bewegen hebben een grotere kans op een hartinfarct dan gezonder levende personen.

Voor de belangrijkste sterfteoorzaken in Nederland, kanker en hart- en vaatziekten, geldt in grote lijnen hetzelfde. Een ongezonde levensstijl vergroot de kans op veel van deze aandoeningen.

Kort door de bocht verandert preventieve geneeskunde in een toenemend aantal gevallen ziek worden van `domme pech` naar `een keuze`. Keuzevrijheid is nastrevenswaardig, maar het wringt natuurlijk als de maatschappij financieel opdraait voor de `keuze` van een individu. Een zieke wordt een `misdadiger` die `steelt` van publieke middelen. Toenemend genetisch inzicht versterkt dit alleen maar.

Preventiedenken in de geneeskunde is onontkoombaar en een logisch voortvloeisel uit decennialang medisch onderzoek. Criminalisering van ziekte is daaraan gekoppeld, tenzij de collectieve financiering afgeschaft wordt en iedereen zich particulier verzekert.