Alleen op de wereld

Dissident-president Václav Havel durft in zijn zelfportret To the Castle and Back (Knopf, € 12,50) zijn twijfel te tonen, vindt Paul Scheffer.

‘Van dissident naar president: het is niet in alle opzichten een grote omslag in Havels leven. In beide gevallen was het toch een beetje alleen op de wereld, de eenling die het tegen alles en iedereen opnam. De „anti-politiek” van de opposant – de gedachte dat onder het communisme een morele omweg nodig was en dat weinig te verwachten viel van politieke machtsvorming – past goed bij zijn bovenpartijdige rol als president.

Het wezenlijke van deze memoires zijn niet de soms wat ijdele bespiegelingen. Wat we vooral opnieuw beleven is het wonder van de vreedzame overgang van dictatuur naar democratie. Alles moest worden uitgevonden en er was zo weinig tijd.

Deze memoires in fragmenten bieden een goede indruk van leven en werk van een van de vormgevers van het laatste deel van de voorbije eeuw. Wat te midden van alle triomfen blijft is de eeuwige twijfelaar, iemand die met het vorderen van de jaren eigenlijk steeds onzekerder wordt