Overtuigend de ‘gewone’ man

Als sheriff in ‘Jaws’ bestreed hij een moordzuchtige haai. Maar Roy Scheider was ook Bob Fosse’s alter ego in All That Jazz.

AMSTERDAM, 11 FEBR. - ,,Die rol komt nog eens op mijn grafsteen te staan”, voorspelde Roy Scheider ooit. En inderdaad is de 75-jarigeacteur, die gisteren overleed aan de gevolgen van leukemie, nog steeds het meest bekend door Jaws (1975). Als de sheriff van een kustplaatsje dat bedreigd wordt door een moordzuchtige haai, sprak hij beroemde woorden: „You’re gonna need a bigger boat.”

Met zijn rol in het eerste grote succes van regisseur Steven Spielberg, stond Scheider aan de wieg van het ontstaan van de moderne blockbuster: de spektakelfilm die in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk mensen naar de bioscoop moet lokken. Maar Scheider was ook een van de gezichten van de explosie van creativiteit in het ‘nieuwe Hollywood’ van de jaren zeventig. Hij was te zien als pooier in Klute (1971), zijn eerste grote filmrol, en als de rechterhand van politieman Popeye Doyle (Gene Hackman) in The French Connection (1971). Daarvoor kreeg hij een Oscarnominatie voor beste mannelijke bijrol.

Scheider ontbeerde het uiterlijk en het charisma van een echte filmster. Maar dankzij de gezaghebbende manier waarop hij ‘gewone’ mannen in een extreme omstandigheden kon neerzetten, groeide hij toch uit tot een van de topacteurs van de jaren zeventig. De meeste lof oogstte hij als het alter ego van de choreograaf Bob Fosse in diens autobiografische All That Jazz (1979). Hij verdiende daarmee een nominatie voor een Oscar voor beste mannelijke hoofdrol, maar werd verslagen door Dustin Hoffman voor Kramer vs. Kramer.

Scheider groeide op in New Jersey en was een ziekelijk kind dat troost putte uit de zaterdagmatinees in de bioscoop. Als tiener begon hij te boksen in de lichtgewichtcategorie. Dat leverde hem zijn kenmerkende gebroken neus op. Na een korte periode bij de luchtmacht begon hij te acteren in het theater. Hij speelde jarenlang in het klassieke repertoire, voordat hij zijn eerste filmrol bemachtigde in de exploitatiefilm Curse of The Living Corpse (1964).

In de jaren tachtig en negentig moest Scheider genoegen nemen met bijrollen, onder meer als een maffialeider in Romeo is Bleeding (1993) en als een angstaanjagende arts in Naked Lunch (1991) van David Lynch, naar het boek van William Burroughs. Daarnaast keerde hij terug naar zijn eerste liefde, het theater, en deed hij televisiewerk. Scheider was politiek actief en liep mee in demonstraties tegen oorlogen in Vietnam en Irak.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Naked Lunch

In de necrologie van Roy Scheider, ‘Overtuigend de ‘gewone’ man’ (11 februari, pag. 9), wordt de regie van de film Naked Lunch toegeschreven aan David Lynch. De film is geregisseerd door David Cronenberg.