Geld + Geen Gezeik

Rotterdam beschikt als enige stad in Nederland over een bus die kentekenplaten automatisch kan herkennen.

Je moet gelijk betalen, anders ben je je auto kwijt.

Amper twintig minuten is de bestelbus met Ank Bijleveld onderweg of de staatssecretaris (Binnenlandse Zaken, CDA) is vlakbij het Rotterdamse Hofplein getuige van ‘een heterdaadje’. Een donkerblauwe Opel behoort toe aan een wanbetaler, blijkt uit een vlotte kentekenscan. Medewerkers van Gemeentebelastingen Rotterdam (GBR) brengen de auto tot stilstand.

Of de bestuurder zijn openstaande schuld van 1.700 euro maar even wil betalen. Pinnen kan in de bus. Zo niet, dan wordt zijn auto ingevorderd en zal die binnenkort worden geveild op de onlangs speciaal daartoe geopende site, www.executieveiling.nl. De eigenaar is onaangenaam verrast, maar pakt al snel zijn mobiele telefoon. Drie kwartier later blijkt hij het uitstaande bedrag op het kantoor te hebben voldaan: handje contantje. „Dat is snel zaken doen”, grijnst Bijleveld.

Rotterdam zit wanbetalers bovenop de huid, meer dan enig andere stad in Nederland. Terecht, stelt GBR-deurwaarder Fred Marree. De stad (582.000 inwoners) telt „een harde kern van circa 60.000 mensen” – meer dan één op de tien dus – die stelselmatig weigeren hun rekeningen te betalen”. Dat scheelt Rotterdam op jaarbasis 54 miljoen euro: bijna 17 procent van het totaal aan gemeentelijke belastingen en heffingen. Het credo van de incassodienst prijkt op vrijwel alle GBR-voertuigen: G+GG, wat staat voor Geld en Geen Gezeik.

Een van de nieuwste wapens in de invorderingsstrijd is de ANPR-bus, waar Rotterdam als eerste en enige stad in Nederland sinds drie jaar over beschikt. ANPR staat voor automatische kentekenplaatherkenning. De achter de voorruit gemonteerde camera ‘leest’ kentekens en koppelt deze aan een database. Daarin staan de namen van autobezitters, die volgens Marree „al vier of vijf keer vergeefs zijn gesommeerd, ook door onze deurwaarder”. Wie blijft weigeren te betalen, riskeert een wielklem en vervolgens inbeslagname.

Dankzij die ‘knippen en scheren’-methode nam de dienst vorig jaar 1.875 auto’s in beslag. Die invordering zette 1.450 eigenaars aan alsnog hun schulden af te lossen, de overige 425 auto’s werden op internet geveild. Dat leverde bijna tweemaal zoveel op als „een reguliere executie met de bekende opkopers in Rhoon”, zegt Marree. Binnenkort gaat Rotterdam andere roerende goederen veilen, zoals caravans. En wie geen auto bezit, maar wel als wanbetaler te boek staat? Marree, lachend: „We komen naar u toe deze winter”.

Wethouder Lucas Bolsius (Financiën, CDA) is trots op de effectiviteit van zijn dienst (250 medewerkers). Zowel het debiteurensaldo (van 153 miljoen naar 54 miljoen euro) als het aantal wanbetalers (van 90.000 naar 60.000) is in vier jaar sterk afgenomen. De gemiddelde schuld is gedaald, van 1.700 naar 900 euro. Ingenomen is Bolsius ook met de tekst op de sticker die wanbetalers terugvinden op hun ingevorderde auto: Uw Belasting Klem(t). „Zelf bedacht, mooi hé?”

Hij bestrijdt de suggestie als zou Rotterdam zich schuldig maken aan een heksenjacht op de toch al merendeels arme stadsbewoners. „Ho ho, wie niet kan betalen, omdat hij of zij op bijstandsniveau zit, kan in aanmerking komen voor kwijtschelding.” Marree valt hem bij. „Het gros van die 60.000 wanbetalers kan wel, maar vertikt het gewoon te betalen. Dat is a way of life.”

Voorbeelden te over. Laatst nog, bij een wielklemmenactie op zaterdag. Marree: „Vertelde een man met veel misbaar dat hij nooit wat van ons had gehoord. Terwijl hij het kinderstoeltje uit zijn auto verwijderde, vielen onze groene brieven een voor een op straat.” Of die keer dat iemand zijn parkeerboetes, opgelopen tot 13.000 euro, cash liet betalen door twee vrienden. „De heren stonden met van die keurig gestreken 500-biljetten op de stoep.”

Bij het landelijke Belastingcongres oogstte ‘het sociale Rotterdam’ vorig jaar hoon, vooral van kleine gemeenten. Marree kent de scepsis. „Maar hoe sociaal is het om je rekeningen niet te betalen, en daarmee andere bewoners op kosten te jagen?” Tekorten worden immers doorberekend.

Dat GBR niet met zich laat spotten, ondervonden in oktober ook de winnaars van de PostcodeLoterij op het Noordereiland. Voordat zij hun prijzengeld uitbetaald kregen, hield de gemeente de hand op. De aankondiging werd vooraf bewust verspreid naar de media, erkent Marree. „Zodat ook de wel betalende burger weet dat wij ons werk serieus nemen, en daarmee ook zijn centen.”

Maar Rotterdam zou graag een stap verder willen gaan en, aldus Bolsius, „de mazen in de wet dichten”. Vandaar het werkbezoek van Bijleveld. Wie in het bezit is van een landelijke vordering van minder dan 5.000 euro kan Nederland ongehinderd verlaten. Bolsius wil dat bedrag niet alleen verlagen naar 2.500 euro, hij wil daarbij ook de gemeentelijke vorderingen betrekken. „Het is óns geld.” Bijleveld zegt bereid te zijn „het alleszins redelijke voorstel te gaan bekijken”.