Als superster zette hij een nieuwe standaard

Het best verkochte popalbum aller tijden is jarig.

Maker Michael Jackson werd sindsdien verguisd en bespot. Maar zijn invloed is onverminderd groot.

Er zijn mensen die de woorden ‘Michael Jackson’ niet kunnen uitspreken zonder in de lach te schieten. Dat heeft vaak weinig met de artiest en alles met de mens Michael Jackson te maken. Een mens immers die het liefst zou slapen in een met Peter Pan-figuurtjes gedecoreerde zuurstoftent, met een in pyjama gehulde chimpansee in zijn armen.

De ooit vrijwel onbetwiste King of Pop is anno 2008 verworden tot een tragisch icoon. De beelden waarop Michael Jackson zijn baby Prince over een balkonrand laat bungelen, de eindeloze incarnaties van zijn neusvleugels en de al dan niet scandaleuze logeerpartijen met jonge jongetjes staan in het collectieve geheugen gegrift. De zanger wordt publiekelijk bespot, staat creatief buitenspel en zit in het jaar dat hij vijftig wordt financieel aan de grond.

Journalist Jim White schrijft in de Britse Daily Telegraph naar aanleiding van het 25-jarige jubileum van Jacksons album Thriller dat het een kwart eeuw geleden nog hip was om Michael Jackson goed te vinden, maar „nu zou het beschamend zijn toe te geven dat je hem ooit goed gevonden hebt”. Michael Jackson zou met zijn privésores zijn artistieke nalatenschap „aan gort” hebben geschoten.

Bij de moderne popster die begin jaren tachtig de (ook toen al) noodlijdende popindustrie vrijwel eigenhandig reanimeerde, worden muzikale en artistieke erfenis kortom voortdurend overschaduwd door privéproblematiek. Toch zijn er anno 2008 óók mensen die Michael Jackson zonder enig gegrinnik en leedvermaak nog steeds King of Pop noemen. Niet omdat het zo leuk klinkt, maar omdat na hem niemand meer zo nadrukkelijk aanspraak heeft kunnen maken op de troon.

Michael Jackson introduceerde de overtreffende trap in de popcultuur. Zijn tweede soloalbum Thriller ging meer dan honderd miljoen keer over de toonbank. Het is het best verkochte popalbum aller tijden. En in de periode dat Thriller uitkwam, zette Michael Jackson op het gebied van groepschoreografie, muziekproductie, videoclips, zang en show een nieuwe standaard neer.

Vandaag de dag is de invloed van Thriller overduidelijk in het entertainmentlandschap. Hele generaties zangers, rappers, dansers en muzikanten begonnen tussen de schuifdeuren met één handschoentje aan. De verhalende videoclip is inmiddels een op zich staand genre geworden. En de choreografie in clips en optredens van moderne r&b-sterren als Usher, Beyoncé en Chris Brown verwijst in elk facet naar het theatrale groepsballet dat Jackson introduceerde. De afwisseling tussen ballads en stevige dansvloerkrakers op Thriller is nu het standaardrecept voor r&b-albums.

Ook muzikaal echoot Thriller luidruchtig na – en niet alleen omdat van het album alleen in de VS jaarlijks nog steeds meer dan 100.000 stuks verkocht worden. De glasheldere productie, de messcherpe drums, de verwoestende bassen en de karakteristieke kreetjes en snikjes van Jackson zelf, zijn terug te horen in talloze moderne nummers. De nummers van Thriller vormden als sample ook de basis van talloze nieuwe hits, zoals vorig jaar nog de singles Good Life van Kanye West (gebaseerd op samples van P.Y.T. (Pretty Young Thing) en Don’t Stop The Music van Rihanna (waarvoor albumopener Wanna Be Startin’ Somethin’ werd gesampled).

In interviews die ik had met vooraanstaande vertolkers van moderne zwarte muziek uit Amerika, Engeland en Nederland was de popzanger tientallen keren onderwerp van gesprek, als bron van inspiratie en artistiek voorbeeld. Hitproducer will.i.am van The Black Eyed Peas, die voor de vandaag in Nederland verschijnende jubileumeditie van Thriller de originele albumtracks The Girl Is Mine en P.Y.T. remixte: „Het verschil tussen werken met Michael Jackson en elke andere muzikant is het verschil tussen een gewone voetbalwedstrijd en het spelen op een wereldkampioenschap. Het is een volstrekt ander niveau.”

De uitgebreide jubileumeditie van Thriller onderstreept de unieke hoogte waar Michael Jackson zich vijfentwintig jaar geleden bevond. Het op dvd bijgevoegde optreden van Michael Jackson op het 25-jarige jubileum van platenlabel Motown waar Jackson en zijn broertjes hun carrière als kindsterren begonnen, is een legendarische presentatie van zijn dan tot in perfectie doorontwikkelde podiumperformance.

De playbackende Jackson kronkelt en glijdt over het podium en introduceert voor het grote publiek voor het eerst zijn wereldberoemde moonwalk. Er worden nog elke dag nieuwe danspasjes geïntroduceerd door kreunende artiesten die in het kielzog van Jackson de moderne r&b bevolken, maar het magische niveau en de zinderende geraffineerdheid van de meester zijn nimmer geëvenaard.

Ook de drie videoclips (of ‘short films’ zoals ze hier genoemd worden) Billy Jean, Beat It en Thriller staan op de dvd. Vet aangezette choreografische en cinematografische kunststukjes waar iedereen over praatte en die de ontwikkeling van de clip als zelfstandig kunstwerk in een stroomversnelling brachten.

Maar vooral is Thriller het hoogtepunt van de samenwerking tussen producer Quincy Jones en Michael Jackson, die eerder samenwerkten aan musical The Wiz en Jacksons eerste soloalbum Off The Wall uit 1979, een album dat liefst vier Amerikaanse Top 10-hits opleverde, een record voor een soloartiest. Tot Thriller tenminste, want van de negen nummers op die cd werden er maar liefst zeven Top 10-hits. Met Off The Wall had Jackson ondanks alle succes naast de grote prijzen gegrepen. Het doel was nu een album te maken met louter hits waar niemand omheen kon.

Producer Kanye West vertelde mij dat hij ooit een hiphopalbum hoopt te maken dat de perfectie van onder meer Thriller benadert. Een meesterproducer (Jones) en een artiest-in-topvorm die meeschrijft en over elk detail in de uitvoering heeft nagedacht. Zowel Kanye West als will.i.am werken nu met Michael Jackson aan materiaal voor een nieuw album dat later dit jaar moet verschijnen. Maar hun remixen, die na 25 jaren technologische vernieuwing veel minder robuust en geraffineerd klinken dan de originele nummers, onderstrepen onbedoeld juist de eenzame kwaliteit van het origineel.

Er was ooit een tijd dat zoiets eenvoudigs als de release van een muziekalbum met maar negen nummers erop het spannendste en succesvolste evenement was in de entertainmentwereld. Van die tijd is Michael Jackson een belangrijk boegbeeld en Thriller veruit het meest sprankelende pronkstuk. Het zijn iconen van een voorbij tijdperk; daar kan geen rolschaatsende chimpansee iets aan veranderen.

Bekijk het optreden van Michael Jackson (hij zingt Billy Jean en doet de moonwalk) op het Motown-jubileum via nrcnext/links