Toekomst rand lijkt somber

Door een energiecrisis, politieke onzekerheid en een tekort op de betalingsbalans is de Zuid-Afrikaanse munt in een vrije val terechtgekomen. Het einde is nog niet in zicht.

Na een korte periode van respijt is de Zuid-Afrikaanse rand terug als een van ’s werelds slechtst presterende munten en voorlopig is er niets dat het wegglijden kan stoppen. Een chronische energiecrisis, die vermoedelijk de economische groei zal aantasten, politieke onzekerheid en een gapend tekort op de betalingsbalans beloven een sombere toekomst voor een munt die neiging heeft tot wisselvalligheid.

Nog maar vier jaar geleden was de rand de lieveling van beleggers in de opkomende markten, maar een combinatie van inflatie, groei en politieke risico’s hebben de reputatie van de munt bezoedeld.

De munt werd donderdag rond het middaguur verhandeld op een niveau van 7,78 rand voor één dollar, waardoor opnieuw een procent werd toegevoegd aan de verliezen van dit jaar en het niveau van acht rand voor één dollar in zicht kwam - een dieptepunt sinds 2003.

Het wegglijden begon al in november, toen de mondiale afkeer van het nemen van risico’s aan kracht won, maar is dit jaar onder invloed van lokale factoren in een stroomversnelling terechtgekomen. De koers van de rand is sinds 7 november, toen hij op het hoogste peil sinds zeventien-en-een-halve maand aankwam, met bijna 20 procent gekelderd.

Dit kan niet worden geweten aan het beleggerssentiment jegens opkomende markten. Het Turkse pond is dit jaar slechts met 2 procent gedaald, terwijl de Australische dollar, een munt die eveneens op grondstoffen en een hoge rente steunt, in waarde is gestegen. „Het zijn grotendeels plaatselijke kwesties die een rol spelen: elektriciteit, groei en politieke onzekerheid”, zegt George Glynos van het onafhankelijke bureau voor marktanalyses ETM. „Totdat het gevoel gaat overheersen dat er verbetering op til is, zullen mensen zich wel twee maal bedenken voor ze hun geld in Zuid-Afrika steken.”

Beleggers hebben hun ongenoegen kenbaar gemaakt door aandelen te dumpen. Niet-ingezetenen van Zuid-Afrika hebben de afgelopen week voor netto 4,2 miljard rand (540,54 miljoen dollar) aan aandelen verkocht, bovenop een pakket ter waarde van 5,3 miljard rand dat een week eerder al werd afgestoten, waardoor cruciale financieringsmogelijkheden voor het huidige tekort op de betalingsbalans ter hoogte van 8,1 procent van het bbp verloren zijn gegaan.

Energieproblemen werpen een donkere schaduw over de economie. Het elektriciteitsbedrijf Eskom worstelt om aan de snelgroeiende vraag te kunnen voldoen en de verouderde infrastructuur begeeft het onder de druk.

De productie van de mijnen, een belangrijke werkgever en bron van buitenlandse valuta, kwam eind vorige maand tot stilstand nadat het staatselektriciteitsbedrijf had gezegd het aanbod van stroom niet te kunnen garanderen.

Plaatselijke bedrijfjes hebben de deuren moeten sluiten en huishoudens hebben in het donker gezeten, terwijl het verkeer vastloopt in de duistere straten.

Eskom en de regering hebben geen snelle oplossing voorhanden. Zij hebben de consumenten gevraagd hun stroomverbruik terug te dringen, terwijl ze de komende vijf jaar 300 miljard rand zullen uitgeven aan het verbeteren van de faciliteiten.

Alom wordt verwacht dat de energieproblemen ten koste zullen gaan van de groei en de druk zullen opvoeren op Afrika’s grootste economie, die toch al de pijn voelt van 400 basispunten aan rentestijgingen sinds juni 2006.

Het risico voor de groei werd vorige week nog eens benadrukt, toen de centrale bank ervoor koos de ‘repo rate’ (de rente waartegen de centrale bank staatsobligaties terugkoopt van de banken) op het huidige niveau van 11 procent te laten, hoewel de inflatie hoger is opgelopen dan wenselijk wordt geacht.

„De rand zal waarschijnlijk ondermijnd blijven worden door plaatselijke stroomtekorten en de afnemende waarschijnlijkheid van rentestijgingen. De wisselkoers tussen dollar en rand is de afgelopen week door belangrijke psychologische grenzen van 7,60 en 7,39 rand voor één dollar gebroken”, aldus buitenlandse valutadeskundigen bij Bank of America, eraan toevoegend dat de volgende grens 7,98 is.

Beleggers zijn ook bezorgd over politieke veranderingen, nu Jacob Zuma - een populist die wordt gesteund door linkse vakbonden - president Thabo Mbeki is opgevolgd als ANC-leider. De vleugellamheid van Mbeki tot de verkiezingen van 2009 en beschuldigingen wegens corruptie tegen Zuma maken het politieke landschap kwetsbaar voor verscheurende en mogelijk gewelddadige veranderingen.

Analisten zeggen dat de rand op de korte termijn heel goed winst zou kunnen boeken of gelijk zou kunnen blijven, maar dat er op de langere termijn bijna geen kruid gewassen is tegen een waardedaling van de munt.

„De koersdaling is nu misschien het momentum even kwijt, maar op de middellange termijn is de trend onmiskenbaar”, zegt een in Johannesburg gevestigde handelaar van een buitenlandse bank. „Binnen een week of twee moet de koers 8 rand voor één dollar bedragen.”

Gordon Bell

© Reuters Limited 2008

Vertaling: Menno Grootveld