‘Politiek is inhoud, en politiek is ook show’

Na weken van relatieve stilte liet Rita Verdonk deze week weer van zich horen. Begin april zal zij haar „basiswaarden” onthullen. Over de ideeën en strategie van ‘Trots op NL’.

Verdonk in haar werkkamer. „Als je moet beslissen over het eten en drie willen er patat en twee zuurkool, dan wordt het toch patat? Zo werkt democratie.” Foto Roel Rozenburg Den Haag:8.2.8 Rita Verdonk (TON) in haar gezellige werkkamer in de Tweede Kamer. © foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Sandra Heerma van Voss

Dit is Nederland anno nu, volgens Rita Verdonk: „Ik zie een land waarin we zo uitgaan van wantrouwen dat we verstrikt zijn geraakt in regels en controlemechanismen. Een land dat nog steeds véél te veel gedoogt, en dat véél te lang blijft praten over wat er moet gebeuren. Of het nou gaat over Marokkaanse overlastplegers of de zorg voor ouderen of de infrastructuur, we blijven maar praten.”

Sinds haar gedwongen vertrek uit de VVD, in september vorig jaar, is Rita Verdonk in de Tweede Kamer een curieus fenomeen: als éénvrouwsfractie valt ze meer op door af- dan door aanwezigheid. Collega’s en media schamperen over het feit dat ze bij belangrijke debatten vaak verstek laat gaan, maar in de peilingen staat ze er desondanks nog goed voor, met een huidige score van 15 zetels, twee meer dan vorige week.

Deze week doorbrak Kamerlid Verdonk even de stilte: niet met een motie of een wetsvoorstel, maar met de presentatie van een nieuw logo voor haar beweging, Trots op Nederland – voortaan af te korten als ‘Trots op NL’ in plaats van TON. En ze maakte haar agenda voor dit voorjaar bekend: op 3 april zal ze, in haar eerste speech als politiek leider, haar „basiswaarden” onthullen op een groot feest in de Passenger Terminal in Amsterdam. Voor 75 euro per kaartje zal het publiek die avond duidelijk worden hoe Verdonk „er zelf in staat”, in de woorden van Ed Sinke, haar politiek adviseur.

Voor 500 euro wordt het op de officiële website nu al „historisch” genoemde evenement nog historischer, met een diner met Verdonk herself vooraf, aan boord van het schip Classic Lady. Voor een beginnende beweging is zo’n feest een dure grap – zelfs als die beweging al private sponsors aan zich heeft weten te binden voor bedragen die oplopen tot een euroton. Maar Verdonk zegt: „Politiek is inhoud, en politiek is ook show. Mensen moeten weer wat meer plezier met elkaar hebben. Het is nu vaak zo’n gechaggerijn.”

Tijdens een gesprek in de kleine fractiekamer van Trots op Nederland, één etage boven de kamers van haar oude partij de VVD, laat Rita Verdonk zich niet verleiden concrete beleidspunten te noemen. Vraag haar bijvoorbeeld naar de coffeeshops, en ze antwoordt: „Daarover hoor ik graag eerst de mening van de Nederlandse burger.” In grove lijnen wil ze wel haar ideale Nederland van de toekomst schetsen. Dat is een samenleving met „onderling vertrouwen” als basis, waarin mannen en vrouwen „hun eigen keuzes maken” en waar iedereen „zijn talenten kan benutten en inzetten”. Ook mensen uit andere landen zijn „van harte welkom”, mits ze „hun eigen broek ophouden”.

„Vertrouwen” is voor Verdonk ook bij de opbouw van haar beweging een soort mantra. Landelijk hebben zich nu zo’n 5.000 mensen bij Trots op Nederland opgegeven als vrijwilliger. Iedereen mag zich melden, een financiële bijdrage is niet verplicht. Maar de circa 800 mensen die hebben aangegeven echt actief te willen worden, zullen eerst worden gescreend door een van de negentien onlangs ingestelde selectiecommissies. De commissievoorzitters zijn allemaal bekenden van Verdonk. Zo moeten negentien kieskringen ontstaan van mensen die „te vertrouwen” zijn.

Verdonk wil snel een „team van goede mensen” om zich heen verzamelen. „Ik kan nu alleen maar het vuurtje laten ontbranden, vanwege de positie die ik heb.” Maar ze wil de fouten uit de geschiedenis niet herhalen. Haar media-adviseur is Kay van de Linde, die eerder onder meer betrokken was bij Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn. Gevraagd naar een verklaring voor het mislukken van diens LPF, zegt Verdonk: „Voorzover ik het kan analyseren, zijn daar te snel mensen bij gehaald, zonder ze eerst goed te screenen. Met dit selectiesysteem kan ik straks iedereen traceren.”

Elf dagen na het feest in de Passenger Terminal begint Verdonk aan een voorjaarstournee: elf plaatsen in tien weken, van Rotterdam tot Middelburg. Gerekend wordt op zo’n 200 bezoekers per avond. Verdonk wil er vooral luisteren, horen wat er leeft bij de mensen.

Haar favoriete methode om zelf „haar boodschap neer te zetten” is vanouds de televisie. Live-uitzendingen als De wereld draait door, daar houdt ze van. Haar geloof in het medium deelt ze met Van de Linde, die ook ruime ervaring heeft met verkiezingscampagnes in de Verenigde Staten. „Beeld is het belangrijkste”, zegt hij. „Zeventig procent van de menselijke communicatie is visueel.”

Van de Linde, Ed Sinke en Verdonk voeren sinds zij op eigen benen staat vrijwel wekelijks overleg op Sinkes Amsterdamse kantoor. Ze zetten er de „basisstrategie” uit. Verdonk laat zich adviseren, maar het is een „sterke vrouw”, zegt Van de Linde, die ook dingen los van hen beslist. Zelf noemt Verdonk haar man een cruciaal klankbord. „Als die niet achter me stond, werd het niks.”

Over één ding is het team-Verdonk het grondig eens: de „oude politiek” heeft afgedaan. Links en rechts, politieke partijen, partijprogramma’s: achterhaalde begrippen. De burger kan er niks meer mee, en het establishment profiteert. Verdonk praat op verontwaardigde toon over het „old boys network” dat in Nederland alle sleutelposities bezet houdt. Ze heeft een „hekel aan traditionele mannenvergaderingen”.

„Als je thuis moet beslissen over het avondeten en drie willen er patat en twee zuurkool, dan wordt het toch patat?”, zegt ze. „Heel simpel. Zo werkt democratie. Je moet samen kijken naar wat je wilt met het land, dan een afspraak maken, en die dan ook echt uitvoeren. Niet gaan twijfelen als er iemand toch iets anders wil. Dat is wat je nu ziet. Dan wordt er weer een commissie benoemd. En al die regels: de overheid die zich bemoeit met de manier waarop ouders de opvang van hun eigen kinderen regelen. Waarom?”

Ondanks de gunstige peilingen rekent het team Verdonk zich niet rijk. „Niets zo onvoorspelbaar als de politiek”, zegt Kay van de Linde. Ed Sinke: „Ook Rita Verdonk krijgt het allemaal niet voor niets Ze zal er hard voor moeten werken. Maar ze heeft al aangetoond dat ze een stabiele factor is. Ook toen ze even uit zicht was, bleven de mensen haar trouw.” En dat ze uit zicht was, was logisch. „Je kunt maar één keer voor het eerst met je beginselen naar buiten komen. Dat moet je zorgvuldig doen.”

Van de Linde: „Dat in commissies bij elkaar zitten en ouwehoeren is oude politiek. Je lost er niks mee op. Waarom zou Rita Verdonk daaraan mee moeten doen?”