Filantropie zit soms verraderlijk in elkaar

Les krijgen in het weggeven van geld. Het lijkt geen overbodige luxe in een tijd dat de Belastingdienst schenkingsconstructies net zo gemakkelijk toestaat als weer intrekt.

Sommige mensen hebben nooit genoeg geld. Anderen bereiken een punt waarop ze hun rijkdom willen delen. Maar het weggeven van geld is een andere tak van sport dan het verdienen. Wie rijk is geworden door efficiënte investeringen en het handig omzeilen van (fiscale) klippen, wil zijn giften op dezelfde manier optimaal laten renderen. Zoiets moet je leren.

Daarvoor kunnen de grootschalige gevers terecht bij ervaringsdeskundige Marjan Sax. Zij erfde zelf een groot vermogen en richtte daarmee in 1983 Mama Cash op. Dat is een stichting die vrouwengroepen over de hele wereld ondersteunt. Nu geeft Sax meerdaagse cursussen, voor 650 euro per dagdeel. Woensdag begint de eerste les in efficiënt schenken bij de mede door haar opgerichte ‘donor-academy’. De les van de eerste middag: ‘Hoe vind ik het doel dat bij me past’.

Voor wie dat al weet, is de stichting Gedeeld Geven opgericht. Met een minimuminleg van 250.000 euro kan men zowel een bedrag schenken als levenslang een ‘rente’ van drie tot zes procent ontvangen en tegelijk in de komende vijf jaar volop profiteren van de giftenaftrek. Die fiscale aftrekpost verlaagt de belasting op de huidige inkomsten. Zo is schenken wel leuk.

Verscheidene goede doelen doen graag mee, ook al is voor hen de opbrengst per saldo aanzienlijk minder dan de kwart miljoen euro die de basis voor de giftenaftrek vormt. De ontwerpster van de op de Amerikaanse praktijk geïnspireerde constructie is Ineke Koele van advocatenkantoor Van Mens & Wisselink in Utrecht. Ze heeft drie jaar gewerkt aan de juridische vormgeving en is zelfs op het thema gepromoveerd.

De opzet wordt warm aanbevolen door onder anderen Hans Weijers, topman van AKZO. De Belastingdienst bestudeerde maandenlang zowel de website als de juridische en de fiscale benadering en gaf vervolgens schriftelijk de verzekering dat de zaak fiscaal dik in orde is. Het concept van Gedeeld Geven kreeg een warm onthaal in de goede-doelensector en de media. Maar nog voordat het goed van de grond was gekomen, trok de fiscus de stekker eruit door de fiscale toestemming in te trekken.

Sindsdien leidt de stichting een duister bestaan. De website www.gedeeldgeven.nl staat nog bol van de wervende teksten maar wordt niet meer bijgehouden, op weblogs die vraagtekens bij het project zetten, wordt niet gereageerd en in de fiscale problemen wordt nergens inzicht gegeven. Terwijl op de ene webpagina nog staat dat de intrekking van de fiscale toestemming alleen een „theoretische mogelijkheid” is, wordt elders in bedekte termen duidelijk gemaakt dat er iets flink mis is. Dat laatste klopt want na de – kennelijk toch niet zo theoretische – ommezwaai van de fiscus is het hele project op sterven na dood.

Staatssecretaris van Financiën Jan Kees de Jager werd daarvoor in de Tweede Kamer door CDA en VVD ter verantwoording geroepen. De Jager beseft aan de ene kant dat de aanvankelijke acceptatie van de opzet strookt met de wet. De bewindsman constateert aan de andere kant dat de constructie de schenker onevenredig fiscaal voordeel oplevert; daarom vindt hij het gedeeld geven bij nader inzien niet acceptabel.

De belastingwet is een inspirerende leidraad voor de belastingheffing maar de resultaten moeten maatschappelijk aanvaardbaar blijven. In dat licht is het begrijpelijk dat De Jager niet wil ingaan op het aanbod van Ineke Koele om de constructie te redden via bijvoorbeeld aanpassingen in het rentepercentage.

„Ik ben aangedaan door de manier waarop dit initiatief om zeep wordt geholpen, vooral omdat de nieuwe opstelling van de belastingdienst in strijd is met de wet”, aldus Koele. Het gemak waarmee de fiscus aanvankelijke goedkeuringen voor schenkingsconstructies net zo makkelijk intrekt, is een probleem voor de hele filantropische sector waar zekerheid en betrouwbaarheid voorop staan. CDA en VVD tonen nog weinig animo dat probleem politiek op te lossen.

Aertjan Grotenhuis

Voor meer informatie zie ook nrc.nl/geld