‘En Poetin maar zeggen dat alles hier geweldig is’

In Krasnodar, het centrum van het Zuid-Russische landbouwgebied Koeban, is Moskou ver weg. In de politiek hebben mensen weinig vertrouwen. ‘Poetin en Medvedev? Weg ermee!’

Langs de stoeprand van de markt in de Oktoberstraat bedelen zo’n 50 mannen en vrouwen om werk. Op hun borst hebben ze geplastificeerde papiertjes geplakt waarop hun vaardigheden staan vermeld: de één kan stukadoren, tegelzetten, appartementen opknappen, de ander is loodgieter, timmerman of kan elektriciteit aanleggen. „Sinds Gorbatsjovs perestrojka zijn veel fabrieken in Krasnodar gesloten en heb ik geen vast werk meer”, zegt de oudste van een groepje van vier. „En Verenigd Rusland maar zeggen dat alles hier geweldig is. Nou, ze liegen. De rijken uit de stad trekken allemaal naar Moskou en de armoedzaaiers blijven achter.” Als hem naar zijn mening over Poetins gedoodverfde opvolger Dmitri Medvedev wordt gevraagd, spuugt hij op de grond.

Zijn jongere lotgenoot mengt zich in het gesprek. „Kunt u me misschien uitleggen hoe het kan dat dit land zo rijk is aan olie, gas en andere grondstoffen, maar dat zoveel mensen in armoede leven”, vraagt hij. Jarenlang werkte hij als geoloog voor een Amerikaans bedrijf, maar nu heeft hij al enige tijd geen werk. „Ik woonde in Armenië, maar ben als Russische vluchteling naar Krasnodar teruggekeerd”, zegt hij met een glimlach. „Sindsdien heb ik geen werk, geen paspoort, geen eigen huis. En ik moet een vrouw en twee kinderen onderhouden.” Dan begint hij over iets heel anders. „Twee jaar geleden stond hier een man naast ons die op de achterkant van zijn jas ‘Poetin is een bloederige KGB’er’ had staan. Hij werd door de militie in elkaar geslagen, maar weigerde zijn jas uit te trekken. De volgende dag verscheen hij hier weer met die jas en kreeg hij er opnieuw van langs. Een jaar geleden werd hij op last van de FSB uit zijn huis gezet en ineens was hij verdwenen. Misschien kunt u eens navraag naar hem doen. Hij heet Vasili Vasiljevitsj Pali. Hij was zo’n beschaafde man.”

In Krasnodar, het ruim 1 miljoen zielen tellende centrum van het Zuid-Russische landbouwgebied de Koeban, is het protserige Moskou ver weg. Hier is alles als in de tijd van de Sovjet-Unie, maar dan na een opknapbeurt. Veel van de armoedige straten in het stadscentrum met hun lage, negentiende-eeuwse huizen dragen de namen van beroemde communistenleiders. Propvolle blikken trams kruipen over kinderhoofdjes. De gerenoveerde centrale Rodestraat telt slechts een handvol moderne winkels. Er is opruiming met kortingen tussen de 50 en 70 procent, maar de klanten zijn schaars. En van de honderden hippe restaurants die Moskou telt, heeft Krasnodar er misschien twee.

De gevel van het stalinistische gouvernementsgebouw is nog altijd versierd met hamers en sikkels. Alleen het Leninstandbeeld op het plein ervoor is vervangen door dat van een paardrijdende Kozak, want Krasnodar onderstreept tegenwoordig zijn Kozakkenverleden.

„Laat u zich geen rad voor ogen draaien”, zegt de 72-jarige Neonilla Fjodorovna, die in de Kirov-straat illegaal kammetjes, veiligheidsspelden en nagelschaartjes verkoopt. „Ons leven is helemaal niet zo mooi als het schilderijtje dat ze de buitenwereld voorschotelen. Ik krijg bijvoorbeeld maar 3.600 roebel pensioen, maar bijna alles gaat op aan vaste lasten als gas en licht. En de prijzen blijven maar stijgen. Daarom moet ik op mijn leeftijd zeven dagen per week op straat staan om mijn spulletjes te verkopen. In de Sovjet-Unie was het leven voor oude mensen toch echt veel beter hoor.”

Ook Neonilla heeft weinig vertrouwen in de politiek. Op de vraag op wie ze op 2 maart gaat stemmen zegt ze: „Poetin en Medvedev? Weg ermee! Met de verkiezingen is er enige opwinding en wordt er geroepen dat alles beter wordt. Maar straks is alles weer even beroerd als ervoor. Gelukkig ben ik optimistisch van aard.”

In de Sovjetstraat is de hulpdienst van Verenigd Rusland gevestigd. Namens die regeringspartij verleent jurist en sociaal raadsman Aleksandr Grigorjevitsj Goelko advies aan burgers van Krasnodar die in de problemen zijn geraakt. „In de Sovjet-Unie gaf de Communistische Partij die hulp en nu doet Verenigd Rusland het”, zegt hij. „Vooral oudere mensen zonder geld komen hier om hulp vragen, bijvoorbeeld wanneer hun elektriciteit is afgesloten. In het Westen ga je naar de rechter, maar hier naar de partij. Bovendien kennen veel mensen hun rechten niet en zijn bang om naar de rechter te gaan.”

Een oplossing voor de sociaal-economische problemen in zijn stad heeft de raadsman niet. „Er moeten nieuwe fabrieken worden gebouwd, wegen aangelegd. Maar de overheid kan alles niet zo snel veranderen als het zakenleven, want zakenmannen hebben concurrenten en moeten binnen 24 uur een beslissing nemen. De regering heeft weliswaar een hervormingsprogramma, maar geen reëel geld. Je moet het zo zien: in de Sovjet-Unie was de temperatuur van de patiënt te hoog en nu is die normaal, maar het land is nog altijd een patiënt.”

Op een oud binnenplaatsje achter een gevel in de Rodestraat is het redactielokaal van de Novaja Gazeta gevestigd, de enige onafhankelijke krant in de stad. Op een bovenverdiepinkje van een bedrijfspand huist de tweekoppige redactie. „Verenigd Rusland is wat de Communistische Partij van de Sovjet-Unie vroeger was”, zegt de ene helft van de redactie, Sergej Tkatsjenko, over de macht van de regeringspartij in zijn stad. „Vergeet niet dat dit in de Sovjettijd een traditioneel rood gebied was en dat iedereen trouw naar Moskou luisterde. Die gehoorzaamheid bestaat nog altijd, alleen gaat het om een andere partij.”

Verenigd Rusland wordt volgens hem in alles voorgetrokken door de lokale regering. „Iedere vertegenwoordiger van die partij in het regionale parlement heeft zeven medewerkers, die door de staat worden betaald. Ook hebben ze een gratis kantoor. Het is wettelijk bepaald. Politici van andere partijen moeten het met drie medewerkers doen en betalen zelf hun kantoor. Daarom is niemand hier in de presidentsverkiezingen geïnteresseerd. Iedereen weet toch al wie Poetins opvolger wordt.”

Hoofdredacteur Galina Tasjmatova komt nu binnen. De hele dag heeft zij mensen ontvangen die hun klachten over de overheid bij haar deponeren in de hoop dat erover geschreven wordt. „Ze weten dat onze artikelen succes hebben en er misschien iets kan worden gedaan aan de corruptie die hun leven zo verzuurt”, zegt ze. „We leveren veel kritiek op de gouverneur, omdat hij zijn werk niet goed doet. Want ook al is dit een rijke regio, toch wonen er heel veel arme mensen. In Rusland leiden het volk en de politici nu eenmaal verschillende levens.”