Eén persoon + één blog = woedende dictator + celstraf

Arabische media laten jongeren buiten beeld. Zelfs op Al Jazeera is het de ene oude man tegen de andere. Laat Arabische jongeren daarom de ruimte om vrijelijk te kunnen bloggen, en dwing ze niet tot retorische travestie.

Mona Eltahawy

Prominent commentator over Arabische en islamitische zaken. Hoogleraar Amerikaanse Universiteit in Kairo. Geboren in Egypte, woont in New York.

‘Als het langer duurt dan drie dagen, moet dit bericht naar iedereen worden gestuurd. Ik wil niet vergeten worden in de gevangenis’’, schreef Fouad al-Farhan, een 32-jarige Saoediër aan een vriend, vooruitlopend op zijn hechtenis. Het is nu twee maanden geleden dat veiligheidstroepen hem aanhielden op zijn werk, met hem meegingen naar zijn huis om zijn laptop op te halen, en hem vervolgens, op 10 december, achter de tralies zetten. Farhans misdrijf? Bloggen.

Ook Egypte heeft vorig jaar een blogger gevangengezet. Hij was veroordeeld voor belediging van de islam en van president Hosni Mubarak. Egypte telt ondanks dit risico een groot aantal blogs. Het echtpaar Alaa en Manal Abdel-Fattah, activisten en pleitbezorgers van open source, runnen het populaire blog http://www.manalaa.net, waarin ze deze blogs verzamelen en ernaar doorlinken. Toen de Egyptische overheid in 2006 hard optrad tegen hervormers, moest Alaa Abdel-Fattah enkele weken de gevangenis in.

Het is veelzeggend dat de Saoedische en Egyptische autoriteiten een blogger gevaarlijk genoeg vinden om hem op te sluiten. Op dit moment zit Farhan nog steeds vast, zonder tenlastelegging. Wat hij doormaakt is het jongste geval van een verschijnsel dat in de Arabische wereld om zich heen grijpt: één persoon plus één blog kan een dictator al woedend maken.

‘Reporters Zonder Grenzen,’ een wereldwijde organisatie die zich inzet voor persvrijheid, heeft een lijst opgesteld van de dertien grootste vijanden van internet ter wereld. Hierop staan vijf landen in het Midden-Oosten: Egypte, Iran, Saoedi-Arabië, Tunesië en Syrië, landen die websites blokkeren en bloggers gevangenzetten.

De autoritaire regimes van de Arabische wereld zijn bang voor bloggers omdat een deel van bevolking die tot voor kort door de media altijd werd genegeerd, namelijk de jongeren, opeens een manier heeft gevonden om zich te uiten. En ze láten van zich horen.

Farhans blog (http://www.alfarhan.org) wordt momenteel bijgehouden door jonge Saoedische medebloggers, die een ‘Fouad Vrij’-campagne zijn begonnen. Op 6 januari hebben ze tegen Farhans detentie geprotesteerd met een ‘Dag van de Stilte’; ze voegden geen teksten aan hun blogs toe, behalve leuzen waarin zijn vrijlating werd geëist. Met uitzondering van het Engelstalige dagblad Arab News hebben de Saoedische media wekenland niet over Farhans detentie gerept.

In een Saoedisch milieu, waar de staat streng toezicht uitoefent op de media, kunnen via blogs opeens de gevoeligste taboes van het koninkrijk aan de orde worden gesteld, zoals de rechten van de vrouw, de segregatie van de seksen, seks, en de spanningen tussen sunnieten en shi’ieten.

De eerder genoemde Farhan, overigens een van de eerste bloggers van zijn land, schreef over politieke gevangenen in Saoedi-Arabië en weigert daarvoor zijn verontschuldigingen aan te bieden. De 23-jarige Ahmed Al-Omran startte in 2004 een inmiddels populair blog http://saudijeans.org, omdat hij „deel wilde uitmaken van de verandering die zich in Saoedi-Arabië voltrekt’’. De vrouwelijke Saoedische blogger Farah Aziz begon het blog http://farahssowaleef.blogspot.com, om andere vrouwen tot bloggen aan te zetten.

Saudi Eve, een Saoedische vrouw van in de twintig, http://eveksa.blogspot.com, schreef over godsdienst en over haar liefdesleven, waarmee ze grote belangstelling trok. Vorig jaar hebben Saoedi-Arabische internetbewakers haar blog geblokkeerd. Ze vermoedt vanwege de combinatie van die twee onderwerpen.

Een van mijn eerste kennismakingen met blogs was die van Saudigirl, op http://saudigirl.blogspot.com. Zij omschreef zichzelf als „jonge Saoedische meid, niet gesluierd, niet conservatief’’. Ze had nog nooit gestemd, maar hoopte ooit een stemhokje binnen te stappen in jeans, T-shirt en op slippers, zodat iedereen haar „leuke teentjes” kan zien terwijl zij haar vrijheid uit.

Vorig jaar kwam ik bij toeval weer eens op haar blog terecht. Eens kijken hoe Saudigirl het maakte. Tot mijn stomme verbazing bleek dat Saudigirl al die tijd Saudiboy was geweest. Het was een geval van „retorische travestie’’, bekende blogger Ali K, „om zijn landgenoten aan het verstand te brengen hoe moeilijk het is om een vrouw te zijn.” Wat een zoetzure variatie op het spel met seksuele identiteit van schrijfsters als George Sand, George Eliot en anderen die gebruikmaakten van mannennamen, mannenrollen en mannenkleding om taboes te doorbreken.

We juichen vaak over het succes van Al-Jazeera. Het heet dat Al-Jazeera en andere satellietzenders in de Arabische wereld hebben getriomfeerd over de staatsmedia. Maar in feite is het de ene oudemannenstem tegen de andere. De zogenaamde ‘nieuwe media’ in de Arabische wereld bieden net zo min ruimte aan jongeren.

En dat is vreemd, want de meerderheid van de Arabische wereld is onder de dertig. Deze jongeren hebben nu in bloggen niet alleen een manier om zich te uiten alsook een machtig wapen ontdekt.

Vorig jaar november behaalden bloggers in Egypte een geweldige triomf, toen twee politieagenten tot drie jaar gevangenisstraf werden veroordeeld omdat ze een buschauffeur hadden verkracht met een stok. De Egyptische autoriteiten zagen zich gedwongen de agenten te vervolgen na publieke protesten en aandacht in de internationale media. Hoe waren die protesten veroorzaakt? Een video van de aanranding, die een van de officieren met zijn mobiele telefoon had gemaakt, was door twee bloggers op het web gezet. De opname kwam terecht op YouTube en diende tijdens het proces tegen de agenten als bewijsmateriaal.

Een van de bloggers die de clip had geplaatst was Wael Abbas, aan wie vorig jaar als eerste blogger de prestigieuze Knight Award voor journalistiek werd toegekend, als erkenning voor de grote invloed die zijn blog http://misrdigital.blogspirit.com, heeft bij het bepalen van wat in Egypte nieuwswaardig is. Abbas is door veiligheidsmensen bedreigd, en zijn YouTube-account is een paar dagen stilgelegd. Hij denkt dat het Egyptische regime erachter zat. Toen sommige internationale media over deze ingreep berichtten, kwam zijn account weer terug.

Dat blogs corruptie aan de kaak kunnen stellen bleek ook in Marokko, waar vorig jaar twee politieagenten in staat van beschuldiging werden gesteld nadat blogger Targuist Sniper hen had gefilmd terwijl ze steekpenningen aannamen. Fadwa Miadi heeft voor het Arab Press Network bericht dat de blogger de opname op YouTube zette, waarna andere bloggers hem op hun sites overnamen en het voorval ten slotte de voorpagina van een belangrijke Marokkaanse krant haalde.

Miadi legde zijn vingers op de zere plek, door zich te richten op lokaal nieuws. Dit is een zwak punt bij de regionale media, die geneigd zijn om daaraan voorbij te gaan ten gunste van ‘hotbutton issues’ als het Arabisch-Israëlische conflict en de Amerikaanse invasie in Irak. Een andere Marokkaanse blogger, Ayyoub Ajmi, vertelt dat hij bezig is met plannen voor een nieuwssite specifiek voor lokaal nieuws, omdat hij wil weten wat er aan de gang was in zijn eigen omgeving. Intussen is Farhan nog niet vrij. Medebloggers waren tot begin deze maand de enigen die zich inspannen voor zijn vrijlating. Al-Omran in een open brief op zijn blog: „Je zult niet vergeten worden.”