VS zullen NAVO onder druk blijven zetten

Het spel wordt weer gespeeld. We doen alsof wij Nederlanders helpen de Amerikaanse president te kiezen. De vraag of het Obama of Clinton moet worden, wordt met vlijtige ernst gesteld – en beantwoord.

McCain wordt hier in de delta kansloos geacht want Nederland zou volgens onderzoekers historisch een voorkeur hebben voor Democraten, een soort PvdA, maar dan groter. Het werkt aanstekelijk want zelfs vicepremier Bos uitte zijn voorkeur. Wel werd hij door de premier gecorrigeerd: het kabinet heeft in deze geen standpunt en dus ook het individuele lid niet. Balkenende had ook kunnen zeggen dat we met de nieuwe president verder moeten, wie dat ook mag worden.

Toch had het Amerikaanse verkiezingsjaar voor de Haagse politiek een goede gelegenheid kunnen zijn om zich te bezinnen op de vaderlandse relatie met de Verenigde Staten. In het spel met opiniepeilingen komt men niet veel verder dan de constatering dat de Amerikaanse president een machtig man is (ook als het ditmaal een vrouw mocht zijn), misschien wel de machtigste in de wereld, en dat dit op zichzelf belangstelling en meeleven rechtvaardigt. Wie wil voegt daaraan toe dat Amerika veel ten goede heeft bijgedragen iedere keer wanneer Europa er een potje van maakte of te zwak was om op eigen benen te staan. Aan de bekende trits Tweede Wereldoorlog, Koude Oorlog en recente burgeroorlogen op de Balkan wordt dan gememoreerd. Kortom, is de suggestie, wie president is/wordt maakt wat uit voor de mensen aan deze kant van de Atlantische Oceaan.

Het jaar 2008 is echter om een andere reden een bijzonder jaar. Het is het laatste jaar van twee opeenvolgende presidentiële termijnen waarin het Amerikaanse leiderschap op alle fronten heeft gefaald, zozeer zelfs dat het nog maar de vraag is of een nieuwe president opnieuw als de machtigste of tenminste een van de machtigen op deze aarde zal kunnen opereren en of het er veel toe doet wie straks het Witte Huis overneemt. Wie zich die vragen realiseert, zal de kandidaat van zijn spelenderwijs gemaakte keuze scherper analyseren en niet langer tevreden zijn met het cliché dat het nu eenmaal om een machtig man gaat en dat Amerika zoveel voor Europa heeft betekend. (De kandidaten zelf hanteren intussen andere clichés. Zij zijn allen voor ‘verandering’. Ook ‘ervaring’ is een sleutelwoord geworden in de campagne. Na het debacle van George W. Bush verklaarbaar.)

Over één ding bestaat zekerheid. De druk op Europa en op individuele Europese landen om zich te voegen naar Amerikaanse wensen zal eerder toe- dan afnemen. Wat te wachten staat kan worden afgeleid uit het optreden van Amerika’s Defensieminister Gates. Deze mag Den Haag zijn excuses hebben aangeboden over zijn kritische uitlating omtrent de geoefendheid van bondgenootschappelijke troepen, dat tast de betekenis van zijn missie niet aan.

Vooral Duitsland neemt hij in de houdgreep om dat land te dwingen flexibeler te zijn met zijn bijdrage aan de oorlog in Afghanistan. De regering-Merkel verdedigt zich met een verwijzing naar de aanwezigheid van de Bundeswehr in het noordelijk deel van het land. Maar de zwaarste gevechten vinden elders plaats en Gates wenst dat NAVO-partners daar hun verantwoordelijkheid nemen.

Gates lijkt een tijdelijk probleem dat met Europees pappen en nathouden lang genoeg beheerst kan worden om zonder al te veel kleerscheuren de eindstreep van januari 2009 te halen, wanneer de inauguratie van de nieuwe president plaatsheeft.

Wie zo denkt en redeneert zal uit een aangename droom worden gewekt. Onder het motto van verandering zal de nieuwe man of vrouw in het Witte Huis beginnen met de wonden te verbinden die acht jaar Bush hebben veroorzaakt.

Maar voor het herstel van bondgenootschappelijkheid zal een prijs moeten worden betaald. Europeanen, zo men wil de partners in de NAVO, kunnen verwachten dat Washington een dwingend beroep zal doen op hun in 2001 genomen besluit artikel 5 (het bijstandsartikel) van het Atlantisch Pact te activeren en dat het zal eisen alle tot dusver gemaakte voorbehouden in te trekken.

In april van dit jaar zal de NAVO een topbijeenkomst over haar toekomst beleggen in Boekarest. De keuze voor Roemenië als conferentieoord is zwaar van symboliek. Zij onderstreept niet alleen hoezeer de Atlantische organisatie erin is geslaagd haar invloedssfeer uit te breiden ten koste van die andere gigant in Oost-Europa. Maar ook geeft zij aan dat het pact daar in Boekarest een volslagen nieuw begin zal maken. Uit de betrekkelijke stilte rondom dit plan zou het misverstand kunnen ontstaan dat het allemaal wel mee zal vallen en dat Europa met veel vriendelijke woorden en zo weinig mogelijk daden door dit examen zal komen. Vergeet het maar.

De Amerikanen hebben de NAVO opnieuw ontdekt, nadat zij haar onmiddellijk na de elfde van de negende 2001 bits hadden afgewezen als te onhandig en te weinig voorbereid om van veel nut te kunnen zijn. Nog steeds is dit de overtuiging die Washington verenigt, zie ondermeer de uitval van Gates.

Maar anders dan zeven jaar geleden heeft Amerika besloten niet langer genoegen te nemen met wat in Amerikaanse ogen Europa’s wankelmoedigheid en besluiteloosheid is. Zeker een nieuwe president zal, wanneer hij in het zwarte gat heeft gekeken dat zijn voorganger heeft achtergelaten, de bondgenoten met zijn Amerikaanse werkelijkheid confronteren. Met de excuses van Gates aan Van Middelkoop is de zaak niet afgedaan.

Een goed uitgangspunt voor een nieuwe peiling.

J.H. Sampiemon is medewerker van NRC Handelsblad.