Ongewenste grenzen

Het recht op vrij verkeer van personen binnen de Europese Unie lijkt te wankelen. In korte tijd waren er twee kabinetsinitiatieven die op nieuwe grensvorming in de ‘vrije Europese ruimte’ duiden: een over Europese criminelen en een over Antilliaanse delinquenten.

Staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) gaat het Europese Hof van Justitie vragen wanneer Nederland EU-criminelen precies mag uitzetten. Hoe bont mogen zij het buiten de eigen landsgrenzen maken voordat ze de bescherming van de EU-vlag verliezen? Onmogelijk is uitzetting binnen de EU nooit geweest. Uitzetting moet een „fundamenteel belang dienen”, er moet sprake zijn van een actuele en serieuze bedreiging. Nederland wil dat graag ‘verduidelijkt’ hebben, een eufemisme voor ‘verruimd’.

Zo’n stap kan begrepen worden als een nuchtere correctie op het Euro-idealisme. Eén rechtsruimte blijkt minder snel tot stand te brengen dan één markt. Het onderling ‘uitzetten’ van burgers kan dan worden gezien als een tussenfase in een proces van Europese staatsvorming. Praktisch komt het neer op het gedwongen passeren van een onbewaakte binnengrens met de belofte vrijwillig weg te blijven. In een lopend proces van staatsvorming is zo’n dubbelzinnigheid nog te billijken. Onduidelijk is immers of de EU zal uitkomen bij een zware federatie of een lichtere statenbond.

Dat geldt niet voor het Koninkrijk der Nederlanden. Dit is al één land. Met een langdurige staatkundige verbondenheid, gesymboliseerd door het paspoort dat de burger vrije toegang tot het eigen grondgebied garandeert. Toch wordt ook hier aan een binnengrens getimmerd. Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) heeft laten weten dat hij de lijn-Verdonk voortzet bij het ‘uitzetten’ van Antilliaanse wetsovertreders. Hoewel zij Nederlands (en Europees) staatsburger zijn, wil Den Haag ook hen ‘ongewenst’ kunnen verklaren. Hirsch Ballin stelt voor dat ook de Antillen Nederlandse wetsovertreders van de eilanden kunnen gooien. Dat lijkt op morrelen aan burgerrechten. Het voorstel van toenmalig minister Verdonk (destijds VVD) is door gezaghebbende adviseurs door de shredder gehaald als onuitvoerbaar, ineffectief, strijdig met internationaal recht en, discriminerend. Toch probeert dit kabinet het opnieuw, zonder uit te leggen hoe dat juridisch sluitend zal worden opgelost.

Veiligheid en openbare orde zijn inderdaad van groot belang voor de burger. Tegelijk mag een land het fundamentele recht van burgers om zich op het eigen grondgebied te verplaatsen, niet lichtvaardig beperken. Sommige Antilliaanse Nederlanders vormen een zeer reëel probleem. Maar dat ze over een geboorteplaats buitengaats beschikken is een geografisch feit en staatkundig niet relevant. Vandalen uit de polder delen met alle Antillianen hetzelfde paspoort en met sommigen het strafblad. Allen zijn gelijk voor de wet en moeten dus gelijk mogen reizen. Wie Antilliaanse wetsovertreders het Nederlandse deel van het Koninkrijk wil uitzetten, zal eerst van de Antillen buitenland moeten maken.