Ik heb genoeg geld om een man niet nodig te hebben

Lamberthe de Jong: De vrouw in Nederland. Haar eigen geschiedenis in meer dan 100 verhalen. Van Gennep, 359 blz. €19,90

Lamberthe de Jong: De vrouw in Nederland. Haar eigen geschiedenis in meer dan 100 verhalen. Van Gennep, 359 blz. €19,90

‘De vrouw in Nederland’ is een nietszeggende historische categorie. Als de verzameling schrijfsels die Lamberthe de Jong onder deze noemer bijeenbracht íets duidelijk maakt, is dat het wel. Aan de inhoud van het boek doet dat niet veel af: De Jong stelde een gevarieerde, boeiende collectie brieven en dagboekfragmenten samen, die vooral in lukraak gekozen fragmenten lekker weg leest. Het voelt als een soort zappen op niveau.

Maar hoe langer men zapt, des te meer vergruizelt de gemeenschappelijke noemer. ‘Ik wou wel trouwen. Ik was het beu thuis’, zegt boerenmeid Marie Deurloo (geb. 1912) over haar gedwongen huwelijk met Gerard, een knecht met wie ze ‘wel eens wagens met graan had geladen’. ‘Je bepleit nogal goed [de zaak] van het huwelijk, maar ik zou al je argumenten om kunnen keren ten gunste van het celibaat’, schrijft Belle van Zuylen (geb. 1740) aan auteur James Boswell, die haar na jaren van vriendschap vanuit Schotland de liefde heeft verklaard. ‘Ik heb genoeg geld om dat van een man niet nodig te hebben’, aldus Van Zuylen. ‘Ik heb een nogal gelukkig humeur en genoeg geestelijke reserves om mij zonder een man, een gezin en wat men een gevestigd bestaan noemt, te kunnen redden’. Wie van hen is nu een typische ‘vrouw in Nederland’? En: wie van hen is beter af?

De feministische lezer die hoopt in de chronologisch geordende fragmenten een duidelijk opwaartse lijn van vrijheid, zelfstandigheid en (dus) geluk aan te treffen, komt van een koude kermis thuis. De passie waarmee Helene Kröller- Müller (geb. 1869) de oprichting van het naar haar vernoemde museum op de Hoge Veluwe beschrijft, lijkt op de passie die Aagje Luijtsen (geb. 1756) voelt voor haar ‘Kikkertje Lief’ Harmanus, die met de VOC over de zeeën vaart.

Een gevuld hart en een gevulde dagindeling, dat lijkt nog altijd het beste recept voor een aangenaam leven. Als die ontbreken, ligt frustratie op de loer. ‘De kleding van de dames was niet zo bijzonder’, verzucht ambtenaarsvrouw Oet Schulte Nordholt-Zielhuis (geb. 1910) over een bruiloft in Nederlands-Indië. Een ontvangst bij de sultan vindt ze nog veel erger: ‘De aardappels waren koud’.