Gergjev op zoek naar een andere Brahms

Klassiek Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Valery Gergjev m.m.v. Nelson Freire, piano. Gehoord: 7/2 De Doelen Rotterdam. Herh.: 8, 9,10/2. Res.: 010 2171717. Volgende concert: 19/2.

Het einde van het Rotterdamse chef-dirigentschap van Valery Gergjev is na dertien jaar in zicht. Dezer dagen dirigeert hij vier keer, later deze maand nog een keer, twee keer in april en drie keer in mei. Dan is voor Rotterdam de era-Gergjev voorbij, al blijft hij terugkomen voor zijn Gergjev Festival.

Brahms beheerste al in het vorige seizoen Gergjevs laatste Rotterdamse dagen. De dirigent heeft tegenwoordig over hem vaak compleet andere gedachten dan collega’s die zijn muziek vooral braaf, kabbelend en welluidend laten klinken. Gergjev doet Brahms soms vlammen als Sturm und Drang.

De opening van het Eerste pianoconcert met Emanuel Ax was vorig jaar een explosieve blikseminslag, gevolgd door een striemende orkaan. En in de Vierde symfonie, hoort Gergjev Brahms als een boze bezwerende cultuurpessimist. De symfonie, die hij later deze maand herhaalt, klonk destijds sterk geagiteerd, zeer verontrustend en zelfs Russisch-doodsdriftig.

Ook gisteren was Gergjev hoorbaar op zoek naar alternatieve benaderingen. De Tragische ouverture zwierf alle kanten op en miste focus. De vriendelijke Tweede symfonie, vorige maand bij het Koninklijk Concertgebouworkest en Mariss Jansons nog breed en vloeiend, zonnig en lyrisch opbloeiend, mild en warm van klank, kreeg hier een ander profiel. De muziek klonk goeddeels in flinterdunne pianissimi, ijl en licht, als een fris waasje dat over het ochtendlandschap zweeft. Pas in de slotfase vervloog die onthechtheid.

Al dat geëxperimenteer leekvoorbereiding op het Tweede pianoconcert met die voor een neoclassicus als Brahms opmerkelijk vrije vormen. Met solist Nelson Freire, al vijftig jaar actief sinds zijn debuut als vierjarige, kwam het tot de meest conventionele Brahms van dit concert. De kunst is ook om van het derde deel geen wee celloconcertje te maken. Maar gelukkig klonk daar de kernachtige fraaie toon van Marien van Staalen.