Balkenende’s droom

Minister-president Jan Peter Balkenende heeft een droom en het aardige van zijn functie is dat hij er zelf aan kan bijdragen dat die droom niet eindigt in bedrog. In 2020 behoort Nederland tot de „meest dynamische en concurrerende landen ter wereld”, zo formuleerde de premier gisteren zijn ambitie op het jaarcongres van werkgeversorganisatie VNO-NCW. Nederland heeft dan geen afval meer en experimenteert met zwevende auto’s die op zonnecellen rijden. Ondernemers kijken niet meer alleen naar hun balans, maar nemen ook de verantwoordelijkheid voor hun omgeving. Geen talent blijft nog onbenut, ‘arbeidsongeschikte’ jongeren zijn aan de slag, heel Nederland „heeft schik in scholing”, ondernemers „vechten om het zilveren talent van ouderen”, zo dagdroomde Balkenende.

Het is goed dat de premier van Nederland de weidse vergezichten en zijn enthousiasme daarover niet verborgen houdt. Zijn woorden kunnen als ‘management by speech’ worden opgevat en dat behoort tot het takenpakket van de minister-president. Wellicht probeerde hij opnieuw iets van ‘die VOC-mentaliteit’ wakker te roepen, zonder opnieuw deze beladen term te gebruiken. Bovendien gaf hij blijk van het besef dat hij zelf een vitale rol speelt. „De overheid moet dynamiek mogelijk maken”, zei Balkenende. „2020 begint nú. Met beslissingen die we nú nemen.” Het zijn woorden waarmee hij vandaag de ministerraad had kunnen openen.

De wijze waarop de premier vervolgens schetste hoe hij de gewenste dynamiek denkt te bereiken, klonk echter helaas als een echo uit het verleden. Een toenmalig prominent partijpoliticus, CDA-fractieleider Brinkman, zei het al in in 1991 in het blad Bouwbelangen: inspraak- en beroepsprocedures moeten drastisch bekort. Hij leende het woord ‘stroperigheid’ voor zijn beklag. Ook Balkenende klaagde gisteren, zeventien jaar later, over het gebrek aan tempo bij infrastructurele projecten. „We zijn doorgeschoten in onze procedures. Procedures zijn instrumenten geworden ten dienste van handhaving van de status quo.”

Afgezien van de vraag of Balkenende, premier sinds 2002, de afgelopen jaren niet een moment had kunnen vinden om iets aan die procedures te doen, is er reden voor waakzaamheid als de leider van het land zijn geduld met de ‘lastige burger’ lijkt te verliezen. Want procedures produceren niet alleen stroop, ze bevatten ook waarborgen die voorkomen dat de overheid over de burger heen walst. Dan kan het wellicht vervelend zijn als bijvoorbeeld de verbreding van de A4 weer eens wordt uitgesteld, bewoners van Schinveld weten wat er gebeurt als procedures niet zorgvuldig worden gevolgd. Dan worden er ten behoeve van een NAVO-vliegbasis zes hectare bos gekapt en stelt de Raad van State achteraf vast dat dit niet had gemogen. Ongetwijfeld is er in de ruimtelijke ordening efficiëntere besluitvorming mogelijk en soms gewenst. Met een grote mits: dat het recht van de burger om bezwaar te maken tegen overheidsplannen zorgvuldig in stand wordt gehouden.