Anglicaans pleidooi voor shari’a

De aartsbisschop van Canterbury heeft een open zenuw geraakt met zijn opmerking dat de shari’a deels zal worden ingevoerd. In de praktijk is dat al zo.

Floris van Straaten

Vaak moet de aartsbisschop van Canterbury, Rowan Williams, zich een roepende in de woestijn voelen. De anglicaanse kerken worden almaar leger en zelden halen zijn uitlatingen nog de kranten. Zo niet vandaag. Met zijn opmerking dat de invoering van delen van de shari’a in Groot-Brittannië „onvermijdelijk” is, heeft hij een storm van kritiek ontketend, die hem en de Britten nog lang zal heugen.

De aartsbisschop, een overtuigd voorstander van multiculturalisme, leek in een interview met de BBC-radio een doodzonde te begaan door te morrelen aan een van de grondvesten van de westerse democratie: de erkenning dat er maar één wet is, die in gelijke mate voor alle burgers geldt.

„Ik denk dat het een misvatting is”, zo lichtte Williams zijn standpunt toe, „te veronderstellen dat mensen geen andere banden of loyaliteit hebben, die hun gedrag in de samenleving vormen en bepalen, en dat de wet daar enigszins rekening mee moet houden.” Daarom moeten de Britten wat hem betreft delen van het islamitisch recht in Groot-Brittannië aanvaarden, al distantieerde hij zich meteen nadrukkelijk van lijfstraffen en andere „onmenselijke” praktijken waarmee de shari’a vaak wordt geassocieerd.

Williams, die zijn uitspraken ’s avonds nog eens herhaalde, bleek een open zenuw te hebben geraakt. Een lawine van woedende reacties uit het hele land was prompt zijn deel. Woordvoerders van alle grote politieke partijen verklaarden plechtig dat het niet mogelijk is verschillende rechtsystemen naast elkaar in te voeren. Iedereen in Groot-Brittannië dient gelijk te zijn voor de wet. Punt uit.

Nieuwkomers uit andere culturen hebben zich aan dat basisbeginsel te houden. Een zegsman van Gordon Brown in Downing Street liet weten dat de premier „gelooft dat Britse wetten moeten zijn gebaseerd op Britse waarden”. Ook Trevor Phillips, hoofd van de Commissie voor Mensenrechten en Gelijkheid die altijd in de bres springt voor minderheden, hekelde Williams’ woorden als „verwarrend en niet behulpzaam”.

Zelfs van islamitische zijde was er weinig bijval voor zijn opmerkingen. De theoloog Tariq Ramadan, verbonden aan de universiteit van Oxford, noemde deze contraproductief. Hij wees erop dat de Britse moslims zelf niet goed weten wat precies onder de shari’a moet worden verstaan.

In al het gedruis ging enigszins verloren dat delen van de shari’a al jaren worden gehanteerd in Groot-Brittannië zonder dat dit tot problemen leidt. Al in 1982 dook de eerste shari’a-rechtbank op in Birmingham. Inmiddels zijn er tien van zulke instanties, die zich vooral buigen over echtscheidingskwesties en conflicten over erfenissen. Het gaat om informeel recht, waarbij de partijen vooraf instemmen met de bevoegdheid van de rechtbank.

Vervolg Sharia: pagina 4

Religieuze rechtbank al actief in Groot-Brittannië

De moslims zijn hiermee allerminst uniek. Ook orthodoxe joden in Groot-Brittannië kennen al jaren een dergelijk informeel systeem van rechtbanken onder leiding van rabbijnen, Beth Din geheten. Zij behandelen echtscheidingszaken en ook financiële conflicten, mits het om volledig particuliere bedrijven gaat.

Ook de katholieke kerk en de anglicanen kennen eigen rechtbanken, al beperken die zich doorgaans tot interne kerkelijke kwesties, bij voorbeeld een excommunicatie of het ontslag van een dominee. Al deze instanties maken gebruik van de mogelijkheid conflicten met wederzijdse instemming van de partijen buiten de rechtbank te beslechten. Ook niet-religieuzen staat deze weg vrij.

De praktijk strekt zich gewoonlijk niet uit tot het strafrecht, al maakte het dagblad The Times vanmorgen melding van een geval, waarbij Somaliërs na een steekpartij de zaak voorlegden aan een shari’a-rechtbank in Londen. Nadat de politie enkele Somalische jongeren had gearresteerd, lieten de families van beide partijen weten dat ze de zaak liever buiten de rechtbank afwikkelden. Naar verluidt beval de shari’a-rechtbank de daders schadevergoeding te betalen aan de slachtoffers.

Ook is het voor moslims volkomen legaal een hypotheek in overeenstemming met de shari’a op te nemen.

Williams had vermoedelijk gehoopt de positie van de kerken en het respect voor het geloof in het algemeen te versterken. In plaats daarvan lijkt hij het wantrouwen jegens moslims eerder te hebben aangewakkerd. „Rowan Williams heeft de neiging problemen te maken waar die nog niet bestaan”, constateerde een hoofdartikel in The Guardian. Opnieuw voelt de aartsbisschop zich vermoedelijk een roepende in de woestijn.

BBC-interview met Williams is te beluisteren via: nrc.nl/buitenland