Alles wat je altijd had willen weten

Het is een wonder dat NPS-programma Het Klokhuis al twintig jaar bestaat. De eindredacteur denkt nu na over een Klokhuis-roadshow langs theaters.

Elke avond zat Lisa Wade in haar pyjamaatje klaar om naar Het Klokhuis te kijken. Ze vond presentator Jeroen Kramer een ‘stuk’, schreef ze in haar dagboek, en om de tijgerprintlegging van Boy Zonderman (Frank Groothof) moest ze erg lachen. Sinds september 2007 is Wade (28) zelf presentatrice van haar favoriete kinderprogramma.

Het NPS-programma Het Klokhuis bestaat twintig jaar en dat moet gevierd worden, zeggen betrokkenen. „Het is een klein wonder dat we nog bestaan.” Anderhalf jaar geleden dreigde de NPS te worden opgeheven, daarna werd een aanval gedaan op het budget. Nog steeds is het woekeren met de middelen, blijkt ook uit de salarissen voor medewerkers. „Het is niet veel meer dan een soort stagevergoeding”, zegt Wade. Niet dat ze dat een probleem vindt: de nieuwste telg in de Klokhuisfamilie springt haast door de telefoon van enthousiasme over haar baan: „Ik voel me net Alice in Wonderland.”

Piet Geelhoed was eindredacteur bij Het Klokhuis en maakte van 1988 tot 1995 ongeveer 2.500 afleveringen. Het programma werd opgezet voor de lancering van Nederland 3. „Er werd gezocht naar een programma voor de leeftijd tussen Sesamstraat en Jeugdjournaal”, zegt Geelhoed. „Die leeftijdscategorie bleek te vaag. Bij kleuters lopen fantasie en werkelijkheid door elkaar heen, terwijl negen- tot twaalfjarigen die juist uitstekend kunnen scheiden.”

Klokhuis werd een mix van informatieblokken en sketches. De kleine, humoristische scènes (door de makers aangeduid als ‘drama’) met bijvoorbeeld de omaatjes To en Ta (Aart Staartjes en Joost Prinsen) dienden als relativering of commentaar op de blokjes informatie. Die ‘sandwich’-methode is uniek, zegt Geelhoed. „De sketches vergroten het onderwerp uit, zetten vraagtekens. Buitenlandse collega’s likten hun vingers erbij af.” Toch is het format nooit aan het buitenland verkocht, volgens Geelhoed omdat de Nederlandse humor in de sketches en de nuchtere, serieuze manier van omgaan met kinderen niet aansloeg.

De opzet is in twintig jaar tijd nauwelijks aangepast. Wel is er een website bij gekomen. „Een uitkomst”, memoreert Geelhoed. „Nu hoefden we niet meer elk detail te vertellen, maar konden we in het programma verwijzen naar internet.” Klokhuisfans kunnen zich uitleven in de ‘sketch-studio’ (maak een humoristisch animatiefilmpje met typetjes uit Klokhuis), de ‘game-studio’ (om je eigen computergame vorm te geven) of een reportagecursus doen.

Loes Wormmeester, sinds drie jaar eindredacteur, wil in de toekomst graag blijven vernieuwen. „Om het A-merk Klokhuis uit te bouwen.” Met een roadshow langs theaters bijvoorbeeld, en uitbreiding van de al langer bestaande ‘Vragendagen’ (waar kinderen kunnen spreken met hoogleraren). Wormmeester vindt dat een programma als Het Klokhuis steeds unieker wordt op de Nederlandse tv. „Er zijn wel meer kinderprogramma’s met ontploffingen – maar wij leggen uit hoe iets écht werkt.” En dat betreft uiteenlopende onderwerpen. Van hagelslag tot botox, van Google tot de hogesnelheidslijn: alles kan op een Klokhuisachtige manier worden uitgelegd.

Toch zijn er grenzen aan de methode-Klokhuis, vertelt oud-eindredacteur Geelhoed. „Sommige onderwerpen zijn te groot en te gecompliceerd. Zoals kinderarbeid: daar kun je stelling tegen nemen, maar wat als je weet dat het alternatief voor die kinderen prostitutie is?” Bijsturing van ouders of leraren is soms gewenst. „Zo hebben we ooit een filmpje gemaakt over drugs met het Trimbos-instituut. Dat is niet uitgezonden; we waren bang dat het kinderen nieuwsgierig zou maken naar drugs.”

Sponsoring door bedrijven heeft Het Klokhuis geweigerd; wel werkte het programma samen met het Europees Parlement. „Om onderwerpen uit ‘Europa’ te verduidelijken moet je toch op reis”, zegt Geelhoed. „Dat hadden we nooit zelf kunnen betalen. Zo hebben we ook met hulp van Novib afleveringen kunnen maken in Ghana en Bangladesh.” Die samenwerking stuitte destijds op kritiek. . „Draai het eens om”, zegt Geelhoed. „Neem nou de aflevering waarin we met een scanner een mummie hebben doorgelicht. Dat krijgen we ook aangeboden van Philips; het tarief om zo’n scanner te gebruiken is onbetaalbaar.”

Oude afleveringen en meer op www.hetklokhuis.nl