Vechten is visueel krachtig

Fatih Akin wilde een film maken over de verhouding tussen Duitsland en Turkije.

„Deze film gaat niet over multiculturaliteit, daar geloof ik niet in.”

. Als het goed is legt Fatih Akin op dit moment de laatste hand aan een documentaire over het Turkse dorpje Camburnu aan de Zwarte Zee, waar de inwoners al tien jaar proberen van een illegale vuilstortplaats af te komen. De Duits-Turkse regisseur die in 2004 internationaal doorbrak met Gegen die Wand gaat als een pendel heen en weer tussen documentaire en speelfilm. Na Gegen die Wand maakte hij de muziekdocumentaire Crossing the Bridge, daarna de speelfilm Auf der anderen Seite en nu dus de documentaire die als werktitel Vuilnis in de Hof van Eden heeft.

Volgens hem vullen de genres elkaar mooi aan. „Mijn ervaring met documentaires beschouw ik als een instrument voor mijn speelfilms”, zei hij bij een interview tijdens het filmfestival van Gent in oktober vorig jaar. Daar werd zijn nieuwe film Auf der anderen Seite vertoond. Het is een beetje een veeg teken dat deze film er een jaar voor nodig had om in Nederland te komen. In mei 2007 ging Auf der anderen Seite in Cannes in première ging. Daar dong hij mee naar de Gouden Palm, maar het was al snel duidelijk dat Auf der anderen Seite niet de kracht en impact had van Gegen die Wand. Het scenario legt een te zwaar weefsel over de film. Er worden zoveel thema’s behandeld, dat de hoofdrolspelers maar moeizaam aan hun personage lijken toe te komen.

De 33-jarige regisseur slaapt niet slecht van de kritiek. In Gent zat hij er ontspannen bij, half lang, pikzwart haar, met zijn Lonsdale vest en een joekel van een Swatch-horloge. Hij wilde een film maken over de reis van Turkije naar Duitsland en van Duitsland naar Turkije, en dat heeft hij gedaan.

Modieus thema, multiculturaliteit.

„Deze film gaat niet over multiculturaliteit. Daar geloof ik namelijk niet in. Ik geloof in globalisering. Nou ja, ik geloof dat de effecten van globalisering voor 50 procent goed en voor 50 procent slecht zijn.”

Is deze film dan uw waarschuwing: pas op de verkeerde 50 procent?

„Geen waarschuwing. Ik ben geen didacticus. Ik ben geen Nejat’’, zegt hij verwijzend naar een van de hoofdpersonen in de film, die professor Duitse literatuur is.” Ik ken maar één didactische film die ik mooi vind, dat is Soy Cuba van Mikhail Kalatozov. En dan gaat het mij niet om de boodschap maar om de prachtige shots.”

Is dat waar u documentaires voor gebruikt? Om uw overtuigingen te ventileren?

„Over politiek heb ik meer emoties dan overtuigingen. Dus, nee. Documentaires zijn ook niet minder subjectief dan fictie. Ik heb de camera, dat is nooit objectief. Waar ik mijn camera ook neerzet, altijd laat ik andere dingen weg, houd ik mensen buiten beeld en plaats ik anderen centraal. Dat is in documentaires niet anders dan in speelfilm.”

Er zitten in de film veel elementen die raakvlakken met uw leven moeten hebben, zoals de aantrekkingskracht van Turkije, terwijl u in Duitsland woont.

„En de aantrekkingskracht die het platteland op mij als stadsbewoner uitoefent.”

Is dat zo?

„Zeker. Ik ben opgegroeid in Hamburg, voor mij is het platteland ook al iets als die andere Seite – de andere kant. Bij het filmen in de buurt van Trabzon heb ik het verschil gemerkt. Dorpelingen zijn tevreden, stadsbewoners nooit, die willen altijd meer, meer, meer. Doodvermoeiend.”

Verlangt u naar die rust?

„Verlangen wel, maar ik zou daar niet kunnen wonen.”

In Istanbul dan misschien, dat u met liefde heeft geportretteerd in ‘Crossing the Bridge’.

„Istanbul is nog erger. Daar moet ik een paar weken per jaar naartoe, maar langer houd ik het niet vol. Het is mij er veel te ruig. Met Turkije heb ik een verhouding als met een vrouw. Geen gemakkelijke vrouw. Ze eist altijd meer van je.”

Het gaat er in uw films gewelddadig aan toe, alsof u zich daarin verlustigt.

„In het echt niet. Ik heb een hekel aan mensen die graag vechten. Maar in een personage zie ik het graag. Vechten heeft altijd iets romantisch en het is visueel erg krachtig.”

Vandaar dat de scènes rond het terroristenmeisje Ayten zo sterk zijn.

Ik houd van Ayten. Ik weet waar ze vandaan komt. Ik heb in Duitsland ook in van die Dritte Generation-achtige half-clandestiene groepen gezeten.”

U geeft met tussentitels enkele belangrijke plotwendingen al weg. Waarom doet u dat?

„Omdat ik me in deze film niet afvraag wie er wel of niet doodgaat, maar wat de overlevenden met dat gegeven doen. Door de tussentitel krijgt het laatste telefoontje van Lotte en haar moeder veel meer dramatische kracht. Als ik mijn film in een genre zou moeten plaatsen, dan zou ik het geen thriller noemen, maar een tragedie.”

Vandaar de vergelijking met Bergman die hier en daar is gemaakt.

„Daar snap ik niks van. Mijn film heeft niets Scandinavisch. Ik vind het meer Mexicaans. Het theater van de dood.”

Auf der anderen Seite. Regie: Fatih Akin. Met: Nurgül Yesilçay, Nursel Köse, Hanna Schygulla. In 11 bioscopen. **