Nepbom komt voor Schiphol iets te vroeg

Passagiers en hun bagage worden op Schiphol streng gecontroleerd, maar het lukte een journalist wel een nepbom een vliegtuig in te smokkelen. „De menselijke factor blijft een risico.”

Lange wachtrijen voor de paspoortcontrole. Lippenstift moet zorgvuldig worden geseald in transparante zakjes. En dat flesje water in de tas? Opdrinken of meteen weggooien. Anders kom je het vliegtuig niet in.

Voor de reiziger oogt de beveiliging van Schiphol professioneel. Een bom in een vliegtuig meenemen lijkt onmogelijk. Maar een verdieping lager dan de gate, op de grond bij het vliegtoestel, lijkt de beveiliging te haperen. SBS-journalist Alberto Stegeman wist met een toegangspasje van iemand anders een vliegtuig te voorzien van een nepbom.

Naar aanleiding van het SBS-programma (dat aanstaande zondag wordt uitgezonden) heeft de minister van Justitie Hirsch Ballin (CDA) aangekondigd de veiligheid van de luchthaven te gaan onderzoeken.

Dat Schiphol niet waterdicht is, bleek wel uit de diamantroof op de luchthaven in 2005. Criminelen maakten toen 75 miljoen euro aan diamanten en juwelen buit. Dat gebeurde op een beveiligd vrachtplatform van de luchthaven. Na de diamantroof in 2005 beloofde minister Donner (Justitie, CDA) dat personeel beter zou worden gescreend.

Maar het bleef niet bij een diamantroof. In de afgelopen jaren zijn diverse meldingen bekend van frauderend of smokkelend grondpersoneel. Zo arresteerde de marechaussee vorig jaar bijvoorbeeld drie medewerkers van luchtvaartmaatschappij Martinair op verdenking van drugssmokkel. Tussen 2000 en 2004 heeft de marechaussee 675 personen aangehouden in verband met aan mensensmokkel gerelateerde misdrijven. Daarbij ging het om om 63 medewerkers van Schiphol, zo blijkt uit antwoorden op Kamervragen uit 2005. Sommigen probeerden illegalen via onder meer personeelsingangen binnen te smokkelen.

Op Schiphol werken 62.000 mensen, waarvan er volgens een woordvoerder van de luchthaven „tussen de 30.000 en 40.000” een Schipholpas hebben. Met zo’n pas kun je in de beveiligde gebieden op de luchthaven komen. Er zijn vier verschillende veiligheidszones.

Schiphol voldoet aan de Europese veiligheidsnormen, zegt een woordvoerder. Maar de actie van Stegeman roept vragen op. Hoe kon hij zomaar een ‘bom’ aan boord krijgen terwijl lippenstift het vliegtuig niet meer in komt?

De biometrische gegevens op pasjes zouden moeten garanderen dat anderen er geen gebruik van kunnen maken. Volgens de zegsman heeft Stegeman echter aangetoond dat „de menselijke factor altijd een risico met zich meebrengt. Ik praat het absoluut niet goed. Dit is onacceptabel.”

Volgens een technisch medewerker van Schiphol, die anoniem wil blijven, is het in theorie mogelijk met andermans pasje het afgesloten gedeelte te betreden. Bij drukte gaan controleurs bij de toegangspoortjes volgens hem steeds „coulanter” te werk. „Bij het naar buiten gaan wordt er helemaal niet gecontroleerd.” De medewerker werkt op Schiphol-Oost, waar onder andere het groot onderhoud van vliegtuigen wordt gedaan.

Hier wordt nog niet gewerkt met een irisscan of met volledige handmatige controle. „Steekproefsgewijs wordt er in de achterbak van de auto gekeken, maar dat heb ik in de zeven jaar dat ik hier werk nooit meegemaakt.”

De woordvoerder van Schiphol zegt dat volgens nieuwe richtlijnen van de Europese Unie medio 2009 álle werknemers moeten worden gecontroleerd op meegebrachte goederen, zoals broodtrommels. Schiphol voert dat beleid in juli 2008 in. „Momenteel worden alle passagiers en alle medewerkers in de terminal gecontroleerd. In de overige gebieden gebeurt dat steekproefsgewijs. Vanaf juli geldt de honderd procentcontrole voor iedereen, ook in het buitengebied.”

Voor deze controle hebben alle medewerkers de afgelopen jaren een irisscan moeten laten maken. Deze biometrische gegevens staan inmiddels op alle pasjes, maar de apparatuur om de gegevens af te lezen is nog niet overal aanwezig. Per dag gaat er 20.000 keer iemand van het onbeveiligde naar het beveiligde deel.

Alleen met een zogeheten Schipholpas krijgen medewerkers van de luchthaven en aanverwante bedrijven toegang tot bijvoorbeeld de vliegtoestellen. Dat is het beveiligde deel van de luchthaven.

Een pas, die meestal wordt aangevraagd door de werkgever, wordt alleen afgegeven als de AIVD en de marechaussee de persoon hebben gescreend. Daarna volgt een simpele veiligheidstoets voor de nieuwe luchthavenmedewerker. Daar worden enkele meerkeuzevragen gesteld zoals: ‘Mag u met uw voertuig het bord ‘levensgevaarlijk landingsterrein streng verboden toegang passeren?’.

De woordvoerder benadrukt dat de nieuwe beveiligingsmaatregelen al gepland waren en niet zijn ingesteld of vervroegd naar aanleiding van de undercoveractie van SBS6. „Het programma komt wat dat betreft voor ons te vroeg.”

Lees het ‘Zakboek Safety & Security’ voor Schipholpersoneel op nrc.nl/binnenland