Kastje voor volgend kabinet

CDA en PvdA botsen bij de kilometerheffing over de afschaffing van autobelas-tingen. De eerste vertraging dient zich aan. En D66 strooit zout in de wonde.

Geen kamikazeplanning, daar heeft minister Camiel Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) bij het mammoetproject van de kilometerheffing geen zin in. „Zorgvuldigheid is belangrijker dan snelheid”, herhaalde hij. Dat gaat dus per definitie vertraging opleveren, zo opperden enkele Kamerleden. VVD’er Paul de Krom: „U gooit alle ontsnappingsluiken open om de kilometerheffing over de verkiezingen van 2011 heen te tillen.”

Door de kilometerheffing gaan autobezitters straks betalen voor het gebruik van hun auto in plaats van het bezit. Het kabinet mikt erop de kilometerheffing in 2011 voor het eerst voor vrachtwagens in te voeren, en daarna stapsgewijs voor personenauto’s. De eerste stap zal deze regering niet meer meemaken, zo werd gisteren duidelijk. Vrachtwagens krijgen hun „kastje van Camiel” (in de woorden van De Krom) eerder eind dan begin 2011.

Eurlings heeft nog het meest te stellen met zijn eigen CDA en coalitiegenoot PvdA. De Tweede Kamerfractie van het het CDA wil nog niet akkoord gaan met de invoering van de kilometerheffing. Als voorwaarde eist de partij een beter inzicht in de fiscale gevolgen. Die worden pas in mei van dit jaar duidelijk als staatsecretaris De Jager, ook CDA, een toelichting zal geven.

Kamerlid Ger Koopmans (CDA) had gisteren zijn eerste buit al binnen. De minister nam zijn wens over om het rekeningrijden voorlopig niet voor motorrijders in te voeren. En Koopmans legde nog een waslijst van aanvullende eisen neer in de vorm van voorwaarden: als daar niet aan wordt voldaan kan het CDA niet instemmen met de invoering van de heffing.

Tussen CDA en PvdA bestaat er een verschil van inzicht over de mate waarin autobelastingen worden afgeschaft. Bij het rekeningrijden worden de motorrijtuigenbelasting en de aanschafbelasting bpm (gedeeltelijk) vervangen door een tarief dat afhankelijk is van de milieuvriendelijkheid van de auto en de plaats en tijd van gebruik. Het CDA wil de aanschafbelasting volledig afschaffen, terwijl de PvdA vreest dat dit grote risico’s heeft voor de rijksbegroting. Een van de uitgangspunten van de kilometerheffing is dat de opbrengsten volledig ten goede komen aan investeringen in de infrastructuur. Dit zou een gat van miljarden in de staatsbegroting slaan.

De VVD, SP en PVV zijn tegenstanders van het plan. SP en PVV vrezen de gevolgen voor de lagere inkomens. De SP spreekt van een „elitespits”. De VVD is wel voorstander van het ‘concept’ kilometerheffing zoals het jaren geleden ontwikkeld is door de commissie-Nouwen, maar vindt dat zo’n beetje alle uitgangspunten daarvan verlaten zijn.

Ook over de haalbaarheid van de plannen leven veel zorgen. Gaat het ministerie niet een veel te groot project aan, en is de hele operatie niet te grootschalig en ingrijpend en daardoor onbeheersbaar? Vele partijen, waaronder VVD en GroenLinks, maar ook de branchevereniging voor het beroepsvervoer, zijn er voorstander van dat het kabinet veel meer investeert in het openbaar vervoer. Zij vrezen dat de reiziger die de files ontvlucht straks voor problemen gaat zorgen bij de bussen en treinen.

Maar volgens Eurlings kan het openbaar vervoer het aanbod van reizigers wel degelijk aan. Hij wijst daarbij op onderzoek dat slechts 1 procent van de totale reizigerskilometers van de auto na introductie van de kilometerheffing naar het openbaar vervoer zal verschuiven.

Absurd, volgens VVD’er De Krom. „Als dat zo is, waarom is dan in hemelsnaam die kilometerheffing nodig?” Hij vraagt zich af waar de rest van de mensen blijft als de kilometerheffing wel de drukte op de weg verlaagt, maar slechts 1 procent het openbaar vervoer neemt. „Gaan die allemaal thuis werken? Kom nou toch, waarom doen die mensen dat nu dan niet? Mensen die nu in de file staan doen dat omdat ze geen goed alternatief hebben.”

Al met al lijken Eurlings plannen het meest in goede aarde te vallen bij oppositiepartijen D66 en SGP en is het dus maar zeer de vraag of zijn eigen CDA hem wel onvoorwaardelijk steunt. Reden voor Boris van der Ham (D66) om even wat zout in de wonde te strooien: „De heer Koopmans spreekt dreigende woorden. Het CDA stelt allemaal extra eisen. Hoe meer voorwaarden er worden gesteld, hoe gladder de ondergrond wordt. Ik steun de minister, maar ik vraag me af of het CDA geen geheime agenda heeft.”

Lees eerder artikelen over de kilometerheffing op nrc.nl/binnenland