In Split vindt Oranje ineens juiste uitvoering

Kroatië0Nederland3

Ruststand 0-2. 9. Heitinga 0-1, 37. Huntelaar 0-2, 89. Vennegoor of Hesselink 0-3. Scheidsrechter: Fernandez. Toeschouwers: 28.000.

Onwillekeurig moest bondscoach Marco van Basten gisteravond terugdenken aan 17 november van vorig jaar, toen het Nederlands elftal onder luid boegeroep van het Oranjelegioen zich plaatste voor het EK. De afkeurende geluiden waren voor het vertoonde spel en de povere overwinning (1-0) op Luxemburg. Nog geen drie maanden later kreeg zijn door blessures gehavende team een ovatie van Kroatische toeschouwers. Het was een oprechte, spontane reactie bij de derde Nederlandse treffer. De Kroaten zagen hoe hun nationale trots, die Engeland op heroïsche wijze de weg had versperd naar het EK, werd vernederd met de grootste thuisnederlaag ooit, maar hadden respect voor het lesje in effectiviteit van Oranje.

„Dit is ook voetbal”, schreef Van Basten de klinkende zege voor een deel toe aan de mysterieuze krachten in de sport. „Tegen Luxemburg waren we veel sterker en wonnen we ternauwernood. Nu kregen we minder kansen dan toen en maakten we drie doelpunten.”

De voortekenen waren niet gunstig. Spelers als Ruud van Nistelrooy, Clarence Seedorf en Orlando Engelaar waren niet beschikbaar wegens blessures, net als de langdurig geblesseerden Arjen Robben en Robin van Persie. „Het lijkt of Nederlandse voetballers minder trots zijn op hun nationale elftal”, zei Van Basten teleurgesteld aan de vooravond van het duel. Hij hield rekening met een pak slaag.

De voorbereiding bestond uit een korte training met een klein groepje waarin tactisch weinig kon worden uitgetest. Kroatië leek tot de tanden toe gewapend en verscheen op vrijwel volle oorlogsterkte. Reikhalzend had een groot deel van het land naar deze confrontatie uitgekeken. Dat het een oefenwedstrijd betrof deed er weinig toe. De spelers van bondscoach Slaven Bilic zijn helden na de geslaagde kwalificatiereeks voor het EK in een poule met Engeland en Rusland.

Al spoedig werd gisteravond duidelijk dat Oranje tactisch gezien het juiste antwoord had op de gretige tegenstander. Het nieuwe concept met één echte spits en drie aanvallende middenvelders, op verzoek van zeven spelers door Van Basten ingevoerd, werkte verbluffend goed. Vooral op het middenveld, waar de Kroaten hun sterspeler Luka Modric hadden lopen, werd de slag gewonnen. Daar zorgde Giovanni van Bronckhorst met directe passing voor een snelle opbouw, was schakel Wesley Sneijder de vrije man met een vaak uitstekende balbehandeling en zorgde Rafael van der Vaart dat opkomende spelers en spits Klaas Jan Huntelaar werden aangespeeld. Op de vleugels gaven de backs Tim de Cler en Mario Melchiot in opbouwende zin extra ondersteuning. Drieënhalf jaar heeft Van Basten krampachtig met een 4-3-3-systeem en kortstondig met 4-4-2 naar een goede opbouw gezocht. In het stadion van Hajduk split was de juiste uitvoering ineens aanwezig.

Misschien dat Rafael van der Vaart wel de sleutel vormde in het geheel. Hij stond eindelijk eens niet op de rechterflank, maar op de plek waar hij het beste rendeert: in de schaduw van de centrumspits. En verder zorgde het verdedigende blok op het middenveld, dat bestond uit Van Bronckhorst en Demy de Zeeuw, ervoor dat de vleugelverdedigers konden opkomen. Van Basten toonde zich tevreden over De Cler, die in deze rol al jaren excelleert. Eerst bij AZ en dit seizoen in dienst van Feyenoord. Hij was ook nog eens de bewaker van de beste Kroaat, Darijo Srna. „Tim zorgde steeds voor dreiging”, stelde Van Basten. „De samenwerking tussen hem, Van Bronckhorst en Mathijsen verliep prima.”

Melchiot leed op de rechterflank wat meer balverlies dan De Cler. Ryan Babel speelde ook geen gelukkige wedstrijd, maar Van Basten keek kennelijk met andere ogen naar de aanvaller van Liverpool en zwaaide hem alle lof toe. Als linkshalf hield de voormalige Ajacied Ibrahim Afellay uit het basisteam. Het talent van PSV zou in de tweede helft nog wel invallen. Van Basten gaf alvast een signaal af naar de afwezigen van gisteravond. „We kunnen sowieso met dit systeem op het EK spelen tegen landen als Italië en Frankrijk. Maar ook mét deze voetballers.” Het zijn woorden die met name Clarence Seedorf ter harte zal moeten nemen.

Oranje kon ook winnen dankzij het teleurstellende spel van de Kroaten. Zij speelden slordig, waren vaak uit op eigen succes en dat wreekte zich in en rondom het strafschopgebied. Daar botsten ze op een foutloos keepende Edwin van der Sar die geen moment nerveus bleek te worden van de lawine terugspeelballen die hij moest verwerken.

In de tweede helft kwam Danijel Pranjic van Heerenveen in het veld en gingen de Kroaten met drie verdedigers opereren. Oranje werd regelmatig teruggedrongen op eigen helft, maar creëerde zo ruimte om met goede combinaties weer de aanval te kiezen. Dat leidde tot veel corners en andere spelhervattingen. Al na negen minuten kopte John Heitinga een vrije trap van Sneijder via de grond in het net. Twintig minuten later verstuurde Van Bronckhorst de bal naar De Cler die via de achterlijn de vrijgelaten Huntelaar aanspeelde: 0-2. In de slotfase bediende Afellay op dergelijke wijze Vennegoor of Hesselink (0-3). Het publiek had zijn troetelkinderen al diverse keren uitgefloten. Van Basten kon met zijn collega meevoelen.