Medisch toerisme breekt Europa op

De Europese Commissie slaagt er maar niet in rechten van patiënten vast te leggen.

Zorg halen bij de buurman blijkt uiterst gevoelig te liggen in Europa.

Artsen voeren een heupoperatie uit. Brussel wil burgers helpen om vaker voor behandelingen de grens over te gaan. Foto Marco Okhuizen, HH Artsen voeren een heupoperatie uit in het Medisch Centrum Alkmaar. Brussel wil burgers helpen om vaker voor behandelingen naar een ander land te gaan. Eurocommissaris Kyprianou: „Als je een heupoperatie nodig hebt, moeten wij je helpen uit te zoeken in welk land je moet zijn.” Foto Marco Okhuizen, HH NEderland, Alkmaar, 14-08-2007 In het MCA is dr. Frank van Eeden bezig met een heupoperatie. De oude versleten heup wordt vervangen door een nieuwe kunstheup. De manier die in het Alkmaarse ziekenhuis wordt toegepast is uniek in Nederland. De patient ligt nu op zijn rug terwijl zijn voet in een speciale schoen aan een beugel zit die alle kanten op kan bewegen. Zo kan na het doorzagen van de heup de schoen met daarin de voet van de patient 180 graden worden gedraaid waardoor het inzetten van de kunstheup veel makkelijker en sneller gaat. Foto Marco Okhuizen Okhuizen, Marco;Hollandse Hoogte

Niet eerder werd een Europees wetsvoorstel zo laat en onverwacht van de agenda van de Europese Commissie gehaald als de richtlijn die de rechten van patiënten in het buitenland regelt. Pas vorige week gaf Europees Commissaris Markos Kyprianou (Volksgezondheid) toe dat de plannen ruim anderhalve maand geleden zijn uitgesteld „omdat de discussie in de Commissie over de richtlijn lastig was”.

Eurocommissaris Kyprianou wil al maanden duidelijkheid scheppen over de rechten van patiënten die in het buitenland een behandeling ondergaan. Door bijvoorbeeld vast te leggen hoe zorg vergoed wordt en wie verantwoordelijk is voor de kwaliteit.

Maar de onenigheid in de EU over de voorstellen, die al in veel conceptversies circuleerden, was groot. Lidstaten als Groot-Brittannië en Polen maken zich zorgen om torenhoge rekeningen van patiënten die zich in het buitenland laten behandelen.

Ook vanuit het Europees Parlement kwam kritiek op de conceptvoorstellen. Martin Schulz, de Duitse voorzitter van de socialistische fractie, zegt dat hij Barroso vlak voor de geplande presentatie van de richtlijn liet weten dat de plannen geen meerderheidssteun zouden krijgen. Tegen al deze druk kon Kyprianou niet op.

Linkse Europarlementariërs zijn bang dat de richtlijn wordt gebruikt om de vrije markt te introduceren in de zorg. Volgens Schulz had Kyprianou de term grensoverschrijdende zorg erg ruim geformuleerd. Want niet alleen patiënten zouden met de richtlijn de grens over mogen steken, maar ook zorgaanbieders als specialisten, vestigingen van ziekenhuizen of tandartsen.

Nederlandse ziekenhuizen zien dit als een kans, omdat zij in het nieuwe zorgstelsel op gelijke voet willen concurreren met bijvoorbeeld Belgische ziekenhuizen. Maar België wil dat juist niet. Dat land geeft staatssteun aan ziekenhuizen met lege bedden.

Het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid wacht de aangepaste plannen af en laat zich niet al te veel in de kaart kijken. Binnen de Europese Unie neemt Nederland een bijzondere positie in. Sinds twee jaar wordt in het Nederlandse zorgstelsel meer en meer concurrentie toegelaten.

Maar het ministerie van Volksgezondheid heeft sterke bedenkingen tegen bemoeienis van Europa. Nederland denkt dat het beoogde efficiencyvoordeel van de Europese markt weinig toevoegt aan het nieuwe Nederlandse zorgstelsel. Nederland heeft er echter voor gekozen die scepsis niet al te hard van de daken te schreeuwen. Uit strategische overwegingen is het niet verstandig als Nederland zich op voorhand buiten de discussie plaatst, denkt Den Haag.

Het kabinet staat wel achter het uitgangspunt van de Commissie. In de loop der jaren heeft het Europees Hof van Justitie keer op keer in rechtszaken geoordeeld dat patiënten recht hebben op vergoeding van zorg in het buitenland. Lidstaten interpreteerden deze vergaande jurisprudentie echter niet eenduidig en wilden dat de Commissie daar iets aan deed.

Zorgcommissaris Kyprianou ging ambitieus met deze opdracht aan de slag. Hij greep de kans om ook regels vast te leggen voor de uitwisseling van patiëntengegevens en de vergroting van de kwaliteit van de zorg. Dat zijn zaken die diep ingrijpen in de soevereiniteit van de lidstaten.

„Veel mensen onderschatten de grote gevolgen voor de Nederlandse zorg als dit alles doorgaat”, zegt Bert Hermans, universitair hoofddocent gezondheidsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Met de plannen schrijft Brussel bijvoorbeeld voor hoe lang wachtlijsten mogen zijn, of dat burgers met een in Duitsland verkregen recept een Nederlandse apotheek binnen kunnen wandelen. Medicijnen kunnen nu in de ene lidstaat vrij verkrijgbaar zijn, en in het andere land nog niet zijn toegelaten.

De richtlijn zou leiden tot harmonisatie van de zorg in de EU, meent Marcel Smeets. Hij is de Nederlandse directeur van de Europese koepel van sociale zorgverzekeraars AIM. Zorg in West-Europa zou van dezelfde kwaliteit moeten zijn als zorg in Oost-Europa. „En de oude lidstaten weten dat zij dat moeten betalen”, aldus Smeets. Eurocommissaris Kyprianou heeft zijn hand overspeeld, zegt Smeets namens de verzekeraars. „Kyprianou is te ambitieus geweest. Daardoor is hij in een politieke valkuil beland.”

M.m.v. Jeroen van der Kris

Bekijk de Commissieteksten over zorg via nrcnext.nl/links