Jaar van de Rat moet perfect worden

Het Jaar van de Rat wordt voor de Chinezen het Jaar van de Spelen – een jaar van hard werken, lachen naar buitenlanders en niet spuwen in het openbaar.

In het Longtanpark in het zuiden van Peking hangt een vrolijke sfeer. Om middernacht begint het Chinese Jaar van de Rat en vandaag is de nieuwjaarsvakantie begonnen. In alle vroegte is een van de vele traditionele tempelmarkten geopend. Burgerwachten in blauwe en bruine pakken staan netjes opgesteld terwijl de eerste bezoekers kaartjes kopen bij de ingang.

Binnen staat alles in het teken van het nieuwe jaar. In vitrines hangen foto’s van Chinese Olympische kampioenen en venters verkopen vogeltjes in kooitjes, maskers en zwaarden. Uit grote koperen kannen wordt thee geschonken en inktvis, garnalen en varkensvlees op stokjes vinden om tien uur ‘s ochtends gretig aftrek.

„We hebben de afgelopen dagen hard gewerkt”, zegt mevrouw Meng die met haar dochter naar de markt is gekomen. Het huis is schoon, we zijn naar de kapper geweest en we hebben eten besteld bij een restaurant in de buurt. Nu kunnen we genieten en ons opmaken voor het grote feest.”

Niet alle Chinezen zijn zo opgetogen als de mensen in het Longtanpark. In de afgelopen week zijn miljoenen mensen op weg naar huis om daar met familie het nieuwe jaar te vieren in het zuiden van China gestrand als gevolg van het strengste winterweer in honderd jaar. Nog altijd zitten meer dan 4 miljoen mensen zonder stroom. Het winterweer heeft voor enorme schade gezorgd omdat winteroogsten zijn mislukt en fabrieken moesten worden stilgelegd.

Hoewel de rat het symbool is van voorspoed en geluk is de economie hoe dan ook een punt van zorg in het komende jaar. China kampte in het nu aflopende Jaar van het Varken met de hoogste inflatie in tien jaar. Vooral varkensvlees, groenten en olie werden duurder. Ook de onzekere situatie op de beurs baart zorgen.

„Wij hebben het afgelopen jaar minder varkensvlees gekocht”, zegt meneer Shuang Long die zijn vrouw voortduwt in een invalidekarretje. „We maken ons nog geen zorgen want de overheid beheerst de prijzen en compenseert ons pensioen”, zegt Shuang. De meeste Chinezen zijn ervan overtuigd dat de stijging van de voedselprijzen tijdelijk is.

De Chinezen zien het Jaar van de Rat vooral als het jaar van de Olympische Spelen. Dertig jaar nadat Deng Xiaoping de opendeurpolitiek invoerde kunnen de Chinezen hun vooruitgang presenteren aan het buitenland.

Vooral voor de oudere generatie is het een belangrijk moment. „Het Chinese volk heeft veel doorgemaakt”, zegt leraar Zheng. „Wat we in dertig jaar hebben opgebouwd gaat ons voorstellingsvermogen soms te buiten.”

„Het is geen toeval dat de Olympische Spelen in het Jaar van de Rat vallen. De rat is symbool van perfectionisme in de Chinese astrologie. Kijk naar de nieuwe Olympische stadions. Het worden de meest indrukwekkende Spelen ooit”, zegt een andere bezoeker.

Maar de Olympische gebouwen en de organisatie zijn makkelijker in orde te maken dan het gedrag van mensen. Iedereen die maar een beetje invloed kan uitoefenen onderneemt actie om de burgers manieren bij te brengen. Er zijn cursussen lachen, Engels en beschaafd aanmoedigen en het rochelen moet worden afgeleerd.

De autoriteiten hebben speciale zuiveringsacties op touw gezet om te voorkomen dat ‘onruststokers’ roet in het eten gooien. Er is steeds meer politie in burger op straat, internet wordt als nooit tevoren bewaakt en kritische intellectuelen en dissidenten worden monddood gemaakt.

In het Longtangpark is er niemand die zich ergens zorgen over maakt. Bijna iedereen heeft vrij en wie toch moet werken, krijgt de komende dagen driemaal het dagloon uitbetaald. Venter Jiang Zheli gooit deegballetjes in een hete pot bouillon. „Vanmiddag om drie uur stop ik met werken om met mijn familie te eten, te kaarten en de nieuwjaarsuitzendingen op de tv te volgen”, zegt Jiang. Om de boze geesten uit het oude jaar te verdrijven wordt vanavond voor een vermogen vuurwerk afgestoken.

„Wij gaan een bijzonder jaar tegemoet. Het Jaar van de Rat staat voor voorspoed en geluk. Maar de rat moet ook hard werken voor succes. Wij Chinezen zijn niets anders gewend”, zegt leraar Zheng.

Video en foto’s op nrc.nl/china