Het uiteinde van Rusland

Drie jonge historici trokken afgelopen zomer door Europa op zoek naar de oostgrens van het continent. In een serie reisverhalen proberen Marc Hannemann, Sjoerd Keulen en Ronald Kroeze te ontdekken wat Europa nu eigenlijk is. Aflevering 20 (slot): Sachalin.

In de negentiende eeuw stond de strafkolonie Sachalin synoniem voor de hel, vooral tijdens de reis er naartoe stierven vele gevangenen op de overvolle boten. Onze boot ziet er niet heel betrouwbaar uit. De relingen hangen van roest aan elkaar en in het diepe onderruim zitten we als ratten in de val.

Gelukkig overleven we de oversteek en worden we tijdig uit bed gevloekt door een immens kwaadaardig kamermeisje. Na veel gezeur van douanebeambten – je hebt voor Sachalin een speciaal visum nodig – mogen we eindelijk het eiland betreden. We hebben het toverwoord ‘Sachalin Energy’ laten vallen, de naam van de miljardenonderneming die tegenwoordig synoniem voor het eiland staat.

In het hoofdstadje Joezjno Sachalinsk zitten de hotels overvol met oliemensen. Kamers kosten er minimaal tweehonderd euro per nacht. Gelukkig scharrelen we via een advertentie Roman op, een vrolijke inlander met een aftands busje die appartementen verhuurt tegen inlandse prijzen. Zijn onophoudelijke stroom grapjes maakt de regen die de straten in rivieren heeft veranderd opeens een stuk dragelijker.

Tot 1945 hoorde Joezjno Sachalinsk bij Japan, maar van de Japanse erfenis is, op één gebouw na, niets meer over. Sovjetbeton domineert het straatbeeld, samen met westerse spiegelflats.

De bekende gasvoorraad bij het eiland behoort tot de grootste ter wereld. Het is Russisch territorium, maar alleen Europese oliebedrijven hebben de knowhow van het boren op zee. Vorig jaar wist de Russische energiegigant Gazprom zich een meerderheidspositie te verschaffen in de joint venture, na de dreiging van omstreden claims voor milieuschade. De affaire was een botsing tussen het Russische machtsdenken en de Europese ideologie van vrijhandel.

Roman laat ons echter zien dat Rusland en Europa niet alleen conflicten delen. In zijn busje rijdt hij ons naar het meest oostelijk bewoonde deel van Rusland, op de breuklijn van de Euraziatische aardschol. We proosten met thee op Europa. We zijn naar het uiteinde van Rusland gereisd zonder een keiharde grens te hebben gevonden.

Onze reis zit er echter op. Verder naar het oosten komen we in Amerika en dus weer in ‘het Westen’. Ten zuiden liggen China en Japan en wie daar nog Europa van wil maken, moet opnieuw op reis.

In ieder geval is Europa groter en meer divers dan wij ooit hadden kunnen bedenken.

Bekijk alle artikelen, foto’s en video’s op een interactieve kaart via nrc.nl/grenspaal