Geen normaal pubergedrag, maar ernstige stoornis

Forensisch psycholoog De Ruiter herkende het gedrag van Joran van der Sloot, toen hij sprak over zijn rol bij de verdwijning van Natalee Holloway.

Corine de Ruiter Forensisch psycholoog

Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit Maastricht, zag binnen een paar minuten een bekend patroon bij Joran van der Sloot, blowend in de bijrijdersstoel voor de verborgen camera van Peter R. de Vries. „Het machogedrag, de arrogantie, het disrespect voor de politie”, ze ziet het vaak bij de verdachten die ze onderzoekt als getuige-deskundige in strafzaken. „Maar hier was het geen slip of the tongue, het was consistent over verschillende dagen. Dat was voor mij schokkend. Terwijl ik toch heel wat van deze types heb gezien.”

Ze heeft geaarzeld of ook zij in de krant nog iets moet zeggen over Joran van der Sloot. Je kunt geen diagnose stellen op basis van een tv-uitzending, benadrukt ze. Daarvoor is veel meer kennis nodig over iemands achtergrond. Maar uiteindelijk vond ze het zinvol toch te vertellen hoe ze hem ziet. „Elke leek die gekeken heeft, vraagt zich af wat dit voor jongen is. Is dit normaal pubergedrag? Vanuit mijn deskundigheid durf ik wel te zeggen: Nee, het is niet normaal. Je kunt dit duiden als een vrij ernstige psychische stoornis.”

Al na één tv-uitzending?

„De diagnose ‘psychopaat’ stel je soms alleen op basis van een uitgebreid dossier. En er was al meer bekend over Joran. Door het boek dat hij heeft geschreven, door zijn tv-optredens. Wat je nog zou willen onderzoeken, is of er mensen zijn die zeggen: die Joran, dat is juist een heel gevoelige jongen, en daar dan ook voorbeelden van geven. Maar de kans dat hij warme, intieme contacten heeft met vrienden, acht ik klein.”

Moet je dat onderzoek toch niet afwachten voor je iemand stigmatiseert als psychisch gestoord?

„Ik vind dat niet stigmatiserend. Ik zet alleen dingen op een rij. Het is belangrijk de kennis over deze stoornissen te verspreiden. Zodat mensen aan de bel trekken als ze zien dat jongeren op deze manier ontsporen. ”

Op haar laptop draait de band van de uitzending.

„Gaan ze haar vinden, Joran?”, vraagt ondernemer Patrick van der Eem over Natalee Holloway, verdwenen sinds eind mei 2005. „Nee”, zegt Joran.

De Ruiter: „Hoe hij daar kijkt, hè. Bijna vergenoegd. Die machohouding, ook op dat moment, die gevoelloosheid. Het gaat niet om Natalee. Het gaat om hém. Hij is niet gepakt. Hij rekent op schadevergoeding omdat hij onterecht heeft vastgezeten. Je ziet ook een soort lachje om zijn mond.”

Joran: „Ik heb die agent recht in zijn gezicht gekeken. Geen woord gezegd.”

De Ruiter: „Dat kunnen ze, dit soort kille jongens. Ze zijn in staat om iemand weg te staren.”

Joran: „Deepak en Satish. Dómme jongens.”

De Ruiter: „Hij laat die jongens voor hem liegen. Hij gebruikt mensen, maar heeft geen band met hen. Als mensen echt je vrienden zijn, praat je niet zo denigrerend over hen.”

Wat is alles bij elkaar het beeld dat u kreeg?

„Het beeld van een behoorlijk antisociale jongen. Erg egocentrisch. Een opgeblazen gevoel van eigenwaarde. Instrumentele relaties met anderen. Gebrek aanempathie. Hij praat over Natalee alsof ze een gebruiksvoorwerpis. Het vele blowen, gokken, meisjes scoren, een zekere fascinatie met de onderwereld – het neigt naar een antisociale levensstijl en heeft trekken van psychopathie. Zijn cover up is ook heel berekenend. Hij is de volgende dag gewoon naar school gegaan.”

Kan het zijn dat hij loog om indruk te maken op Van der Eem?

„Dat moet je onderzoeken. Maar het is waarschijnlijker dat hij nú de waarheid vertelt, of delen van de waarheid, dan in een politieverhoor.”

Op het scherm beschrijft Joran de mangrovestruiken waar hij Natalee tegenaan heeft gelegd en de bootjes die bij het Marriott-hotel in zee liggen. Hij zoekt naar woorden.

„Dat komt heel waarheidsgetrouw over. Het is een teken dat hij in zijn geheugen aan het zoeken is. Maar wat ik onbegrijpelijk vind, is dat hij hier zegt dat hij in paniek is. Waarom zou je in paniek zijn als iemand onwel wordt? Dan komt de vraag op: heeft hij toch niet iets gedaan waardoor Natalee is overleden?”

Maar waarom zou hij dat verzwijgen terwijl hij zo vrijuit praat?

„Het is een heel wantrouwende jongen. Hij zet een façade neer. Het kan iets te maken hebben met deviante (afwijkende) seksuele handelingen. Dat is speculatief, maar die gedachte komt bij mij op. En daarbij het verhaal van zijn schoenen die zijn verdwenen. En het feit dat hij zegt: Als het lijk gevonden wordt, dan hang ik.”

Moet je bang zijn voor Joran van der Sloot?

„Dat hij zo’n kille indruk maakt, baart mij wel zorgen. Een zo berekenende instelling is een risicofactor voor geweld. Omdat hij daarbij zo narcistisch is, is hij ook behoorlijk krenkbaar.”

Bij het afscheid zegt ze dat ze hoopt dat ze het mis heeft. „Ik hoop dat bewijzen van het tegendeel worden gevonden. Ik hoop dat hij niet is wat hij lijkt te zijn.”

Artikelen over de zaak en de veelbesproken uitzending op nrc.nl/holloway