Vergeefse zoektocht naar De Pet

Een tik op de vingers van justitie: rechercheur Sjaak K., verdacht van lekken, is gisteren vrijgesproken omdat hij onrechtmatig werd afgeluisterd.

Moeten politie en justitie op zoek naar een andere Pet? Die vraag komt op na lezing van het vonnis in de zaak tegen Sjaak K. Deze ontslagen rechercheur van de Nationale Recherche werd twee jaar geleden opgepakt omdat hij de Amsterdamse onderwereld van geheime politie-informatie zou hebben voorzien.

Het lek werd volgens de vermoorde onderwereldbankier en vastgoedhandelaar Willem Endstra in het milieu De Pet genoemd. Maar wie dat was, vertelde Endstra niet. Na de arrestatie van Willem Holleeder werd al snel gespeculeerd dat De Pet Sjaak K. is, die kort na Holleeder werd opgepakt. K. heeft altijd ontkend de informant van de onderwereld te zijn, maar stond sinds voorjaar 2006 te boek als De Pet.

Tot gisteren dus, want de rechtbank in Amsterdam heeft de oud-politieman vrijgesproken. Volgens de rechtbank is een belangrijk deel van het vergaarde bewijs in het onderzoek naar hem onrechtmatig verkregen. Na uitsluiting van die informatie bleef er onvoldoende bewijsmateriaal over voor een veroordeling.

Ook twee medeverdachten van Sjaak K., diens broer Jan en oud-agent Hans van E., werden vrijgesproken van het lekken van vertrouwelijke politie-informatie. Van E. werd wel veroordeeld tot zes maanden cel voor het bezit van een wietplantage. Het Openbaar Ministerie (OM), dat drie jaar celstraf had geëist tegen Sjaak K., gaat in alle gevallen in hoger beroep.

De vrijspraak van Sjaak K. en zijn medeverdachten is een grote tegenvaller voor het OM en de Rijksrecherche. Zij onderzoeken al vijf jaar het weglekken van zeer vertrouwelijke politie-informatie naar de onderwereld.

Sjaak K., die als rechercheur van de Amsterdamse politie en de Nationale Recherche jarenlang betrokken was bij onderzoeken naar de top van de Amsterdamse onderwereld, kwam in het voorjaar van 2005 bij de Rijksrecherche in beeld. Dit gebeurde naar aanleiding van zijn contacten met Hans van E., een oud-collega uit Amsterdam die midden jaren negentig werd ontslagen.

Over Van E., die al eerder werd veroordeeld voor hasjhandel en wietteelt, was bekend dat hij contact had met figuren uit de onderwereld. Hij werd een informatiemakelaar genoemd. Zo zit in zijn justitiële dossier een observatiefoto van hem en Dino S., een voortvluchtig kopstuk uit het Amsterdamse milieu, die wordt gezien als handlanger van Willem Holleeder.

Nadat in het najaar van 2005 de vermoedens over het lekken van informatie door Sjaak K. toenamen, besloten justitie en de Rijksrecherche een val op te zetten. K. kreeg daarbij onjuiste vertrouwelijke informatie toegespeeld. Uit het onderzoek, waarbij de auto van K. was voorzien van afluisterapparatuur en zijn mobiele telefoon als microfoon diende, bleek dat hij de verstrekte informatie deelde met Hans van E.

Afgeluisterd worden met je eigen mobiele telefoon – het is een methode die je eerder verwacht in een James Bond-film dan in een Nederlands opsporingsonderzoek. Voor zover bekend is deze techniek nooit eerder gebruikt in een Nederlandse strafzaak. Volgens de rechtbank is dat op zichzelf niet onrechtmatig, als het controleerbaar en in beperkte mate wordt gedaan.

Juist daar knelt het. Uit het onderzoek is gebleken dat niet meer is na te gaan hoe vaak Sjaak K. met zijn eigen telefoon is afgeluisterd. De gesprekken werden namelijk niet altijd opgenomen. Daarmee vervalt de controleerbaarheid, en dat is wat de rechtbank betreft een brug te ver omdat dit middel „diep in de persoonlijke levenssfeer” ingrijpt.

Op grond hiervan weigerde de rechtbank ook cruciaal materiaal, waardoor duidelijk werd dat Sjaak K. vertrouwelijke informatie doorgaf aan Hans van E., als bewijs te accepteren. Hoewel volgens de rechtbank wel sprake was van omstandigheden „die als verdacht kunnen worden aangemerkt”, liet de uitsluiting te weinig bewijs over om tot een veroordeling te komen.

Deze afloop is pijnlijk voor justitie en de Rijksrecherche. Want de valstrik voor Sjaak K. was volgens de rechtbank toegestaan, net als het direct afluisteren via zijn mobiele telefoon. Maar omdat die operatie niet helemaal correct werd uitgevoerd, is de rechtbank niet toegekomen aan een inhoudelijke weging van het vergaarde bewijsmateriaal.

Daarmee krijgen de verdachten vrijspraak en blijft justitie zitten met de vraag of ze De Pet nou wel of niet te pakken had.

Een eerder artikel over de telefoontap van Sjaak K. op nrc.nl/binnenland