Hoe verdelen internationale posterijen de portokosten?

„Als ik in Nederland een brief post die bestemd is voor Frankrijk, hoe verrekenen de verschillende nationale postorganisaties dan de kosten?”, vragen Carin en Ton Longayroux, die afwisselend in West-Friesland en Zuid-Frankrijk wonen. „Het is immers de Franse post die de brief in Frankrijk moet vervoeren en bezorgen.”

Volgens de overlevering kampte de zeventienjarige postbeambte Heinrich Stephan uit Stolp, het huidige Slupsk in Polen, in 1848 met dezelfde vraag toen hij een brief naar Napels moest versturen.

Het berekenen van de portokosten was lastig, omdat de brief door het vorstendom Thurn und Taxis, Baden, Zwitserland, Lombardije, de republiek Venetië, Toscane én de pauselijke staat moest. Elk gebied hanteerde eigen posttarieven, nog los van de kosten per grensovergang. „Zorg dat het in de toekomst gemakkelijker wordt”, zei de ongeduldige klant. „Ik zal mijn best doen”, antwoordde Stephan.

De beambte klom op en richtte in 1874 in Bern de Algemene Postvereniging op, de latere Wereldpostvereniging ofwel Union Postale Universelle (UPU). De vereniging verrekende de transitkosten tussen de leden, maar het land van bestemming kreeg niks; aangezien elke brief in die tijd in principe werd beantwoord, was er volgens Stephan sprake van een natuurlijk evenwicht. In de twintigste eeuw ging die balans verloren: rijke landen stuurden veel meer post naar arme landen dan andersom, waardoor arme landen verlies leden. In 1969 besloot de UPU om toch de kosten te gaan verrekenen.

Elk van de huidige 191 leden draagt nu een percentage van de jaarlijks geïnde buitenlandtarieven af aan de landen van bestemming. Die landen kijken bij het berekenen van de gemaakte kosten zowel naar het aantal ingekomen stukken als naar het aantal kilo’s post: 50 brieven van 20 gram bezorgen, is immers meer werk dan 2 pakjes van 500 gram.

Niet-leden betalen een percentage van de gemiddelde verzendkosten in de wereld. Transitkosten verrekent de UPU ook nog, maar die worden veel minder gemaakt sinds de komst van de luchtpost.

Thalia Verkade