Europese opstelling Servië blijft voorlopig streng

De EU heeft de uitslag van de presidentsverkiezingen in Servië verwelkomd. De druk op EU-landen die streng voor Servië willen zijn, zal groot blijven.

Een week geleden vond de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Europese Unie, nog dat Servië „bijna” volledig samenwerkte met het Joegoslavië-tribunaal. De pro-Europese presidentskandidaat Boris Tadic had hulp nodig in zijn verkiezingscampagne en dus deed de Finse eurocommissaris Olli Rehn niet meer zo ingewikkeld over verdachten van oorlogsmisdaden die nog moeten worden uitgeleverd door Servië. Rehn vond dat Servië snel aankomend EU-lid moest kunnen worden.

Gisteren, de dag nadat Tadic de presidentsverkiezingen in Servië had gewonnen, ging het in Brussel opeens toch weer over de ‘eis tot volledige samenwerking’ met het tribunaal. Javier Solana, die het buitenlands beleid van de EU coördineert, noemde de eis. Een week geleden waren het nog alleen de Nederlandse en de Belgische ministers van Buitenlandse Zaken die dat deden – de Bosnisch-Servische oud-generaal Ratko Mladic, verdacht van oorlogsmisdaden in Srebrenica, zou op weg moeten zijn naar Den Haag voordat Servië de mogelijkheid zou krijgen om bij de EU te gaan horen.

Wordt ook de EU nu weer streng voor Servië? Die kans is klein. Solana noemde gisteren de eis van samenwerking, maar de meeste van zijn uitspraken gingen over het Servische volk dat „het Europese pad” had gekozen. „En ik wil graag zeggen dat wij daar heel gelukkig mee zijn.” Frankrijk, Oostenrijk en Duitsland boden Servië meteen aan om te helpen bij de voorbereidingen op het EU-lidmaatschap. Een Europese minister van Buitenlandse Zaken liet zich in de Spaanse krant El Mundo anoniem citeren: als de harde eisen die aan Servië worden gesteld ook al na de Tweede Wereldoorlog hadden gegolden, was er nu helemaal geen Europese Unie geweest.

Politici en diplomaten zeggen in Brussel dat ze begrijpen waarom Nederland en België de uitlevering van Mladic eisen: het Joegoslavië-tribunaal is in Den Haag gevestigd, de hoofdaanklager is een Belg: Serge Brammertz. De andere EU-lidstaten zouden zich vorige week, toen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken over Servië vergaderden, ook niet hebben geërgerd aan de starre houding van Nederland en België – alleen eurocommissaris Olli Rehn zou boos zijn uitgevallen tegen Maxime Verhagen.

Tijdens de vergadering werden Nederland en België door andere lidstaten wel onder zware druk gezet – zíj zouden er verantwoordelijk voor worden gehouden als de radicale presidentskandidaat Tomislav Nikolic de verkiezingen zou winnen.

Dat is niet gebeurd, maar daardoor zal de druk op Nederland en België niet zomaar minder worden. De komende weken zal Kosovo, nu nog formeel een provincie van Servië, zich onafhankelijk verklaren en bijna alle EU-landen zullen Kosovo gaan erkennen. In Brussel namen de lidstaten gisteren de voorlopige beslissing om 1.800 politiemensen en bestuurders naar Kosovo te sturen. Het is de bedoeling dat de EU-missie na de onafhankelijkheid de plaats inneemt van de VN-missie die Kosovo bestuurde sinds de NAVO-bombardementen op Servië in 1999.

Servië zou het aanstaand EU-lidmaatschap krijgen ter compensatie van het verlies van Kosovo.

Over twee weken komen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken opnieuw in Brussel bij elkaar, en opnieuw zal het ook over Servië gaan. Of Nederland en België dan weer door de andere EU-lidstaten onder druk gezet zullen worden, zal vooral afhangen van de hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal: Brammertz gaat later deze maand naar Belgrado. Maxime Verhagen zei vorige week dat er „stilstand” was in de samenwerking van Servië met het tribunaal, volgens zijn Belgische collega Karel De Gucht was er zelfs „achteruitgang”. Maar wat zal de hoofdaanklager zelf zeggen?

In Brussel wordt het „interessant” genoemd dat Brammertz, die nog maar sinds begin dit jaar hoofdaanklager is, tot nu toe veel voorzichtiger is over Servië dan zijn voorganger Carla Del Ponte. Als hij zo voorzichtig blijft, zal het voor Nederland en België bijna onmogelijk worden om de principiële houding over de arrestatie van Mladic vol te houden.

De Servische coördinator voor samenwerking met het tribunaal, Rasim Ljajic, sprak vorige week in Brussel met eurocommissaris Olli Rehn. Het was, zei Ljajic na afloop, ook nog over Brammertz gegaan. „Rehn deelde met mij de informatie dat Brammertz zich niet zal bemoeien met politiek.”