Desperate housewives

Maarten van Buuren , hoogleraar Moderne Franse Letterkunde in Utrecht, zijn driewekelijkse lezingencyclus ‘Desperate Housewives’. Zes grote romans over liefde en passie in conflict met plicht en rede, in cultuurhistorisch perspectief. Aula Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht.

‘Madame Bovary’ werpt nog steeds haar schaduw over de wereldliteratuur. Latere romans, zoals Effi Briest, Anna Karenina en misschien ook Eline Veere nemen stelling ten opzichte van deze klassieker.

Het thema van de overspelige vrouw in conflict met haar omgeving is van alle tijden. Al in 1678 verscheen, anoniem, ‘de Prinses van Clèves’. De verwoestende hartstocht voor een onmogelijke liefde die deze getrouwde vrouw aan het Franse hof voortdrijft en haar worsteling om deze gevoelens onder controle te krijgen blijven ook voor moderne lezers invoelbaar. Aan het eind van de roman, als haar echtgenoot gestorven is en haar geheime passie voor de Hertog van Nemours nog steeds springlevend, lijkt niets hun liefde meer in de weg te staan. Maar ze wijst zijn aanzoek af, kwijnt weg en sterft niet lang daarna.

Waarom, zo vraagt Maarten van Buuren zich af.

Uit berouw tegenover haar overleden man misschien?

„Het is best mogelijk dat hij is gestorven van liefdesverdriet. Maar het is ingewikkelder.

„ In werkelijkheid beschermt ze haar liefde voor de hertog van Nemours door juist niet met hem te trouwen. Door een huwelijk zouden sleur en verveling hun intrede doen. Al snel zou hij op haar uitgekeken raken, nieuwe avontuurtjes beginnen en haar leven verzuren. Nu blijft haar liefdesideaal intact. Maar is dat de juiste keus? Kun je je niet beter in het echte leven storten idan je eruit terugtrekken als een non?”

Blijven sociale conventies zo’n nieuwe relatie in de weg staan?

„Dat denk ik niet. Hartstochtelijke relaties, in strijd met conventies, zijn van alle tijden. Ook in de zeventiende eeuw was het aan het hof heel geaccepteerd om, naast de verstandshuwelijken met hun strenge codes, werkelijke liefdesrelaties te onderhouden. Het blijft merkwaardig dat de Prinses van Clèves daar zo’n probleem van maakt.

„Alle romans in deze serie hebben gemeen dat de hartstocht juist oplaait omdat die verboden is, zolang er barrières worden opgeworpen die de liefde in de weg staan. Veel van de heldinnen zijn goed getrouwd, met degelijke, respectabele, hardwerkende mannen. Maar ineens laait dan die ontwrichtende hartstocht voor een ander op. Pas dan ontstaat stof voor een roman.”

Terwijl de nieuwe geliefde zoveel passie nu niet bepaald waard is…

„Dat maakt zo’n roman des te interessanter. Iedereen herkent die ontwrichtende momenten, waarin je totaal plat gaat voor iemand die dat in feite voor geen cent waard is, iemand met wie je je nooit zou kunnen vertonen.”

Bent u geen grote romans tegengekomen over overspelige mannen?

„Dat is toch geen romanstof? Daar kijkt immers niemand van op. Scherp geformuleerd: de gedragsregels voor een fatsoenlijk huwelijk zijn in eerste instantie gemaakt voor de vrouw. Zij dient zich te gedragen.”